Τα υαλώματα από τις βασικές αρχές

Τι είναι το υάλωμα

Το υάλωμα είναι μια λεπτή στρώση γυαλιού που έχει λιώσει και έχει δεθεί με ένα κεραμικό κομμάτι. Το Glazy, η ανοιχτή βάση δεδομένων με συνταγές υαλωμάτων, το ορίζει ως «μια σύνθεση γυαλιού ρυθμισμένη ώστε να λιώνει και να δένεται με τον πηλό σε ορισμένες θερμοκρασίες». Περνιέται ως στρώση σκόνης και στο καμίνι λιώνει σε μια υαλώδη επίστρωση που σφραγίζει τον πηλό, ώστε να είναι λιγότερο πιθανό το κομμάτι να έχει διαρροές, να λεκιάζει ή να φθείρεται. Στην τελική θερμοκρασία του ψησίματος, το λιωμένο υάλωμα αντιδρά επίσης με τον πηλό και συχνά σχηματίζει ανάμεσά τους ένα ενδιάμεσο στρώμα που κλειδώνει το υάλωμα στη θέση του. Στα κεραμικά χαμηλής θερμοκρασίας το υάλωμα κάθεται από πάνω ως ξεχωριστή στρώση, ενώ στο stoneware λιώνει μέσα στη μάζα.

Μια συνταγή αναφέρει πρώτες ύλες, όπως άστριο, ανθρακικό ασβέστιο και καολίνη. Στο καμίνι, ένα μέρος από κάθε υλικό φεύγει ως αέριο (νερό ή διοξείδιο του άνθρακα) και το υπόλοιπο γίνεται οξείδια: ενώσεις ενός στοιχείου με οξυγόνο, όπως το πυριτικό (SiO₂) ή το οξείδιο του ασβεστίου (CaO). Το ψημένο γυαλί αποτελείται από οξείδια, οπότε οι κεραμίστες περιγράφουν ένα υάλωμα με βάση αυτά. Κάθε οξείδιο κάνει μία από τρεις δουλειές.

• Το πυριτικό (SiO₂) είναι ο δημιουργός πλέγματος: φτιάχνει το γυαλί. Το καθαρό πυριτικό λιώνει πάνω από τους 1700 °C (3100 °F), πολύ πιο ψηλά από όσο φτάνει ένα καμίνι κεραμικής, και ένα υάλωμα πλούσιο σε πυριτικό είναι γενικά πιο ανθεκτικό.
• Τα εύτηκτα κατεβάζουν το σημείο τήξης σε θερμοκρασία που μπορεί να φτάσει ένα καμίνι. Τα αλκάλια, που γράφονται R₂O, είναι τα οξείδια του νατρίου, του καλίου και του λιθίου (Na₂O, K₂O, Li₂O). Δρουν από τον κώνο Orton 06 και πάνω, έως τη μέση και την υψηλή θερμοκρασία. Οι αλκαλικές γαίες, που γράφονται RO, είναι τα οξείδια του ασβεστίου, του μαγνησίου, του βαρίου και του στροντίου (CaO, MgO, BaO, SrO), και μαζί τους κατατάσσεται και το οξείδιο του ψευδαργύρου (ZnO). Δρουν καλύτερα από τον κώνο 5 έως τον κώνο 10. Το R σημαίνει οποιοδήποτε μέταλλο της ομάδας.
• Η αλουμίνα (Al₂O₃) είναι ο σταθεροποιητής. Κάνει το λιωμένο υάλωμα πιο παχύρρευστο, ώστε να μένει στα κάθετα τοιχώματα, και προσθέτει σκληρότητα και ανθεκτικότητα. Η προειδοποίηση του Glazy: με πολύ λίγη αλουμίνα «το υάλωμά σας μπορεί να τρέξει, ενώ με πάρα πολλή το λιωμένο υάλωμα μπορεί να γίνει τόσο παχύρρευστο, που να βγει ματ». Η αλουμίνα προέρχεται κυρίως από τον πηλό και τον άστριο.

Το βόριο (B₂O₃) θολώνει τα όρια. Οι χημικοί το κατατάσσουν στους δημιουργούς πλέγματος, αλλά στις θερμοκρασίες του εργαστηρίου δρα ως εύτηκτο, και οι κεραμίστες το αντιμετωπίζουν ως εύτηκτο. Είναι καθοριστικό στους κώνους 5–6 και δεν χρειάζεται σε υψηλή θερμοκρασία. (Οι κώνοι, ο τρόπος με τον οποίο οι κεραμίστες ονομάζουν ένα ψήσιμο, εξηγούνται παρακάτω.)

Ένας τρόπος να το θυμάστε: το πυριτικό είναι το γυαλί, τα εύτηκτα το αφήνουν να λιώσει σε θερμοκρασία που φτάνει το καμίνι σας, και η αλουμίνα το κάνει πιο παχύρρευστο, ώστε να μένει εκεί όπου το βάλατε.

Πηλός, επιστρώσεις και τα δύο ψησίματα

Πηλοί

Η κεραμική μάζα είναι ο πηλός από τον οποίο είναι φτιαγμένο ένα κομμάτι. Υπάρχουν τρία κύρια είδη.

• Πηλός χαμηλής θερμοκρασίας: μάζα που ψήνεται σε χαμηλή θερμοκρασία, περίπου στους κώνους 06–02, και μένει πορώδης. Συχνά κόκκινος ή μπεζ, χρειάζεται υάλωμα για να κρατά νερό.
• Stoneware: μάζα μέσης έως υψηλής θερμοκρασίας, περίπου στους κώνους 5–10, που γίνεται υαλοποιημένη ή σχεδόν υαλοποιημένη.
• Πορσελάνη: λευκή μάζα υψηλής θερμοκρασίας, πλούσια σε καολίνη, συχνά ημιδιαφανής.

Υαλοποιημένο σημαίνει υαλώδες και μη πορώδες, και υαλοποίηση είναι η μετατροπή μιας μάζας σε τέτοια καθώς ψήνεται. Οι Βρετανοί κεραμίστες συχνά βάζουν το όριο αλλιώς, με βάση τη θερμοκρασία: το stoneware ψήνεται πάνω από τους 1200 °C (2192 °F), ο πηλός χαμηλής θερμοκρασίας κάτω από αυτούς. Η μέση θερμοκρασία, κώνοι 5–6, πέφτει ακριβώς γύρω από αυτό το όριο, λίγο από κάτω και λίγο από πάνω.

Επιστρώσεις και στέγνωμα

Ο υγρός πηλός είναι πηλός σε αιώρηση μέσα σε νερό, για χύτευση, για κόλλημα ή για διακόσμηση. Ο μπαντανάς είναι επίστρωση σαν υγρός πηλός, συχνά χρωματιστή, με περισσότερα υλικά που δεν είναι πηλός. Το πυρόχρωμα είναι διακόσμηση με χρωματιστό υγρό πηλό ή με οξείδια, που συνήθως σκεπάζεται με διάφανο υάλωμα.

Τα κεραμικά που δεν έχουν ψηθεί λέγονται ωμά (οι πηγές διαφωνούν για το αν ο όρος καλύπτει όλα τα άψητα κεραμικά ή μόνο τα στεγνά). Καθώς στεγνώνουν, φτάνουν στο στάδιο του δέρματος: σκληρά αλλά ακόμα λίγο υγρά, το στάδιο για το ξύσιμο (τορνίρισμα) και τα χερούλια. Μετά γίνονται τελείως στεγνά, χωρίς ελεύθερο νερό, πολύ εύθραυστα και έτοιμα για ψήσιμο.

Τα δύο ψησίματα

Το πρώτο, χαμηλότερο ψήσιμο είναι το μπισκουί (στη Βρετανία biscuit), συνήθως στους κώνους 08–04 (συχνότερα 06–04), περίπου στους 942–1063 °C (1728–1945 °F). Αφήνει τα κομμάτια γερά αλλά πορώδη. Το Digitalfire, ένας ιστότοπος αναφοράς για τα υαλώματα, προτείνει γενικά πορώδες πάνω από 15%, ώστε το μπισκουί να τραβά νερό από το υάλωμα την ώρα που το περνάτε. Το χαμηλό μπισκουί (κώνοι 08–06) είναι πιο πορώδες. Το ψηλό μπισκουί (συχνά κώνος 04) είναι πιο γερό, αλλά δέχεται το υάλωμα πιο δύσκολα.

Η Potclays, προμηθευτής στη Βρετανία, περιγράφει ψήσιμο μπισκουί γύρω στους 1000 °C (1832 °F), δηλαδή περίπου στον κώνο 06. Συνδυάζοντας αυτές τις πηγές, προτείνουμε κώνους 06–04 για ένα πρώτο μπισκουί: 998–1063 °C (1828–1945 °F) με τον μέτριο ρυθμό ανόδου της Orton.

Το ψήσιμο του υαλώματος (οι Βρετανοί κεραμίστες μπορεί να το λένε glost firing) λιώνει το υάλωμα και, στο stoneware, ωριμάζει και τον πηλό. Στο μονόπυρο ψήσιμο περνάτε υάλωμα σε ωμά κομμάτια και τα ψήνετε μία μόνο φορά. Το Digitalfire αναφέρει μια περίπτωση από την παραγωγή όπου, σε ωμά κεραμικά υαλωμένα για ένα ψήσιμο, το υάλωμα τραβούσε στα χείλη, μέχρι που ένα ψήσιμο μπισκουί έλυσε το πρόβλημα, οπότε ξεκινήστε με δύο ψησίματα. Ο οδηγός Ψήσιμο σε ένα απλό καμίνι δίνει προγράμματα ψησίματος και για τα δύο.

Κώνοι και θερμικό έργο

Οι κεραμίστες ονομάζουν ένα ψήσιμο με βάση έναν κώνο: μια λεπτή κεραμική πυραμίδα που λυγίζει όταν έχει δεχτεί ορισμένη ποσότητα θερμότητας. Η Orton, που τους κατασκευάζει, το λέει έτσι: «Οι κώνοι δεν μετρούν μόνο τη θερμοκρασία. Μετρούν το θερμικό έργο, τη συνδυασμένη επίδραση του χρόνου και της θερμοκρασίας.»

Ο λόγος είναι το θερμικό έργο: το υάλωμα, ο πηλός και ο κώνος αντιδρούν όχι μόνο στο πόσο ζεστά είναι, αλλά και στο πόση ώρα μένουν ζεστά. Σε ένα αργό ψήσιμο ο κώνος λυγίζει σε χαμηλότερη θερμοκρασία, σε ένα γρήγορο σε υψηλότερη. Στον πίνακα της Orton, ο κώνος 6 λυγίζει στους 1185 °C (2165 °F) όταν το ψήσιμο τελειώνει ανεβαίνοντας 15 °C (27 °F) την ώρα, στους 1222 °C (2232 °F) με 60 °C (108 °F) την ώρα και στους 1243 °C (2269 °F) με 150 °C (270 °F) την ώρα, με τον ρυθμό να μετριέται στους τελευταίους 100 °C (180 °F). Ένας κώνος έχει λυγίσει όσο πρέπει όταν η κορυφή του έχει γείρει κατά 90°, στη θέση που η Orton ονομάζει «θέση των 5».

Οι αριθμοί των κώνων πηγαίνουν από 022 έως 42. Το μηδέν μπροστά από τον αριθμό δείχνει τη σειρά των χαμηλότερων θερμοκρασιών, όπου μεγαλύτερος αριθμός σημαίνει χαμηλότερη θερμοκρασία: ο κώνος 06 λυγίζει σε χαμηλότερη θερμοκρασία από τον κώνο 04, και ο κώνος 01 σε χαμηλότερη από τον κώνο 1.

Να ονομάζετε και να προγραμματίζετε τα ψησίματά σας με βάση τον κώνο, και να θεωρείτε τις θερμοκρασίες κατά προσέγγιση. Ένας κώνος-μάρτυρας στην πυρόπλακα, ανάμεσα στα κομμάτια, ή μια τριάδα κώνων (κώνος-οδηγός, κώνος-στόχος και κώνος-φύλακας) δείχνει το θερμικό έργο που πραγματικά δέχτηκαν τα κομμάτια σας.

Οι δημοσιευμένες θερμοκρασίες διαφέρουν. Το Glazy δίνει για την υψηλή θερμοκρασία, κώνους 9–11, περίπου 1280–1310 °C (2336–2390 °F), τιμές που ταιριάζουν με τη στήλη του γρήγορου ρυθμού στον πίνακα της Orton, και το Digitalfire αναφέρει ότι τα περισσότερα καμίνια φτάνουν τον κώνο 6 στους 1204 °C (2200 °F) περίπου. Η συμβουλή μας: χρησιμοποιήστε τις τιμές της Orton για τον μέτριο ρυθμό, όπως κάνει αυτός ο οδηγός, προγραμματίστε με βάση τον κώνο και αφήστε έναν κώνο-μάρτυρα να δώσει την τελική απάντηση.

Εκτός Βόρειας Αμερικής, οι προμηθευτές συχνά δίνουν τη θερμοκρασία σε °C αντί για κώνο. Ο Hermann Seger ανέπτυξε τον σύγχρονο κώνο, που χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στο Βερολίνο το 1886, και η Βρετανία έχει τους δικούς της κώνους Staffordshire. Δεν πρέπει να θεωρείτε ότι οι αριθμοί τους αντιστοιχούν σε εκείνους των κώνων Orton, και δεν βρήκαμε πίνακα για τη μετατροπή τους. Ο οδηγός Ψήσιμο σε ένα απλό καμίνι εξετάζει τους κώνους πιο αναλυτικά.

Από τη συνταγή στον μοριακό τύπο Seger

Μια συνταγή δίνει τις πρώτες ύλες κατά βάρος, συνήθως σε τέτοια αναλογία ώστε η βάση να έχει άθροισμα 100. Τα πρόσθετα (χρωστικές, καλυπτικά, και αντικαθιζητικά που κρατούν το υάλωμα σε αιώρηση) μπαίνουν επιπλέον του 100, συνήθως ως ποσοστό της βάσης. Για να δουν τι είναι στην ουσία το υάλωμα, οι κεραμίστες μετατρέπουν τη συνταγή σε μοριακό τύπο Seger (UMF, ή φόρμουλα Seger, από τον Hermann Seger, που πρώτος χρησιμοποίησε τη διάταξή του σε τρεις στήλες).

Η σελίδα συνταγής του Glazecalc κάνει και τα τέσσερα βήματα καθώς πληκτρολογείτε, και δείχνει το αποτέλεσμα σε τρεις στήλες: τα εύτηκτα (R₂O και RO), με άθροισμα 1, τους σταθεροποιητές (R₂O₃: αλουμίνα, όπου συχνά μπαίνει και το βόριο) και τους δημιουργούς πλέγματος (RO₂: πυριτικό). «Η μετατροπή στη μονάδα είναι απλώς ένα εργαλείο κλίμακας», λέει το Glazy: δύο συνταγές από διαφορετικά υλικά αλλά με τον ίδιο μοριακό τύπο Seger «συμπεριφέρονται σχεδόν πανομοιότυπα μετά το ψήσιμο». Άρα το 1 είναι ένα κοινό μέτρο σύγκρισης, όχι ποσότητα που ζυγίζετε. Το Digitalfire προσθέτει ότι η μέθοδος «δεν λειτουργεί τόσο καλά σε χαμηλότερες θερμοκρασίες», όπου το βόριο δεν είναι απλό εύτηκτο, και ότι οι μοριακοί τύποι Seger είναι «συγκριτικοί και διαβάζονται καλύτερα μέσα στο πλαίσιό τους». Η Σύγκριση βάζει δίπλα δίπλα τους τύπους δύο συνταγών, οξείδιο προς οξείδιο.

Η αναλογία πυριτικού προς αλουμίνα

Ο πιο χρήσιμος μεμονωμένος αριθμός είναι η αναλογία πυριτικού προς αλουμίνα: το πυριτικό διαιρεμένο με την αλουμίνα. Στο παράδειγμα, 3,70 ÷ 0,41 κάνει περίπου 9.

Μια αναλογία 5–7 δεν προβλέπει από μόνη της ούτε γυαλιστερό ούτε ματ αποτέλεσμα: τα εύτηκτα, το βόριο και ο κώνος μετακινούν όλα το όριο. Το Glazy δίνει ως τυπική αναλογία ευτήκτων για σταθερά υαλώματα 0,2 R₂O με 0,8 RO, έως 0,3 R₂O με 0,7 RO. Περισσότερα αλκάλια κάνουν το λιωμένο υάλωμα πιο λεπτόρρευστο και αυξάνουν τη διαστολή του, άρα και τον κίνδυνο κρακελαρίσματος.

Απώλεια πύρωσης

Η απώλεια πύρωσης (LOI) είναι το βάρος που χάνει ένα υλικό στο καμίνι, καθώς νερό, διοξείδιο του άνθρακα, οργανικές ουσίες ή θείο φεύγουν ως αέρια. Ένα ψημένο υάλωμα δεν έχει καθόλου, οπότε ο μοριακός τύπος Seger δεν τη λαμβάνει υπόψη.

Τα αέρια που φεύγουν αφού το υάλωμα έχει αρχίσει να λιώνει πρέπει να περάσουν μέσα από αυτό σαν φυσαλίδες και προκαλούν, κατά το Digitalfire, «φυσαλίδες, φουσκάλες, τρυπίτσες, τράβηγμα». Το ταλκ συνεχίζει να βγάζει αέρια μέχρι τους 899 °C (1650 °F) περίπου. Βοηθούν οι φρίτες, τα πυρωμένα υλικά (ψημένα από πριν, ώστε να έχουν φύγει τα αέριά τους) και οι αλλαγές στο ψήσιμο.

Τα παλαιότερα βιβλία κάνουν αυτούς τους υπολογισμούς με το χέρι, με το μοριακό βάρος (το βάρος ενός γραμμομορίου ενός υλικού ή οξειδίου) και το ισοδύναμο βάρος (το βάρος ενός υλικού που δίνει ένα γραμμομόριο ενός οξειδίου). Με τους δικούς μας υπολογισμούς, περίπου 100 g ανθρακικού ασβεστίου δίνουν ένα γραμμομόριο, 56 g, οξειδίου του ασβεστίου. Ένα πρόγραμμα υπολογισμού κάνει και τα δύο.

Φρίτες και πρώτες ύλες

Φρίτες

Η φρίτα είναι γυαλί φτιαγμένο σε εργοστάσιο: ορυκτά που λιώνουν, κρυώνουν απότομα μέσα σε νερό και αλέθονται. Το φριτάρισμα κάνει αδιάλυτα τα διαλυτά υλικά, όπως τον βόρακα, κλειδώνει τοξικά οξείδια, όπως του μολύβδου και του βαρίου, μέσα σε σταθερό γυαλί, δίνει υλικό πιο σταθερής σύστασης από τα ωμά ορυκτά και διώχνει τα αέρια, οπότε τα φριταρισμένα υαλώματα έχουν «πολύ λιγότερα ελαττώματα» (Digitalfire). Οι φρίτες λιώνουν επίσης νωρίς: μια φρίτα νατρίου δρα ήδη στον κώνο 06, ενώ ο άστριος «μόλις αρχίζει να μαλακώνει στον κώνο 6». Κοστίζουν περισσότερο, χρειάζονται πηλό για να μένουν σε αιώρηση (το παράδειγμα του Digitalfire είναι 85% φρίτα με 15% πηλό) και είναι «θεωρητικά αδιάλυτες, αλλά στην πράξη δεν είναι».

Οι φρίτες της Βόρειας Αμερικής αναφέρονται με τον κατασκευαστή και έναν αριθμό: η Ferro Frit 3134 (η Ferro λέγεται πλέον Vibrantz) υπάρχει σε περίπου 22% των δημόσιων συνταγών του Glazy. Οι βρετανικές συνταγές αναφέρουν πιο συχνά γενικούς τύπους φρίτας, όπως η φρίτα βόρακα.

Οι συνηθισμένες πρώτες ύλες

Τοπικές ονομασίες

• Ο καολίνης λέγεται στη Βρετανία China Clay, και οι προμηθευτές στην Αυστραλία τον πουλούν ως Eckalite.
• Το flint (πυριτόλιθος) είναι παλαιότερη βρετανική ονομασία για το πυριτικό. Οι Βρετανοί προμηθευτές πουλούν ακόμα τον πυρωμένο πυριτόλιθο (calcined flint) ως ξεχωριστό προϊόν, οπότε το «flint» σε μια βρετανική συνταγή πιθανότατα σημαίνει πυρωμένο πυριτόλιθο, ενώ σε μια αμερικανική πιθανότατα χαλαζία σε σκόνη. Και τα δύο πωλούνται ως πηγές πυριτικού. Ελέγξτε την ανάλυση.
• Το China stone και το Cornish Stone (Cornwall stone) είναι το ίδιο υλικό, συγγενικό με τον άστριο.
• Το whiting είναι το ανθρακικό ασβέστιο. Οι Γερμανοί προμηθευτές το λένε Kreide (κιμωλία).

Κρίνετε ένα υλικό από τα οξείδια που δίνει, όχι από το όνομά του. Έτσι δουλεύει και το Glazecalc: μπορείτε να εισαγάγετε την ανάλυση του προμηθευτή σας στη σελίδα Υλικά, και οι λειτουργίες Δοκιμή σύγχρονων υλικών και σύγκριση, Πρόταση ποσοτήτων και σύγκριση και Αντιστοίχιση με τα υλικά μου αντιστοιχίζουν όλες τα οξείδια μετά το ψήσιμο, όχι τα ονόματα.

Και τα υλικά αλλάζουν. Ο Custer feldspar είναι εκτός παραγωγής από το 2023. Το αρχικό ορυχείο του Gerstley Borate έκλεισε γύρω στο 1999–2000. Η Laguna πουλά ακόμα ένα προϊόν με αυτό το όνομα, και το Gillespie Borate είναι το κύριο υποκατάστατο. Οι πηγές διαφωνούν για το αν το Gillespie αντικαθιστά το Gerstley Borate λίβρα προς λίβρα (ο παραγωγός του και η Potclays λένε ναι, το Digitalfire και άλλοι όχι), οπότε συγκρίνετε τα δύο στο Glazecalc και μετά δοκιμάστε μια μικρή παρτίδα.

Χρωστικές και καλυπτικά

Η χρωστική είναι οξείδιο ή ανθρακικό άλας μετάλλου που χρωματίζει ένα υάλωμα. Το στέιν είναι έτοιμη χρωστική, φτιαγμένη σε εργοστάσιο, πιο σταθερή και ομοιόμορφη από τα ωμά οξείδια. Οι χρωστικές είναι συνήθως κάτω από 5% της βάσης, πολλές κάτω από 1%, και ένα ανθρακικό έχει περίπου τη μισή δύναμη από το αντίστοιχο οξείδιο.

Οι ποσότητες κοβαλτίου και χρωμίου πράγματι αμφισβητούνται. Το Glazy λέει ότι 0,1% κοβάλτιο αρκεί για ένα μπλε. Το Glendale Community College δίνει ½–2% ή ½–3% ανάλογα με την ατμόσφαιρα. Η Birdie Boone, στο Pottery Making Illustrated, λέει 3% ή λιγότερο. Για το χρώμιο, η Boone λέει κάτω από 0,5% και το Glendale 2–3%. Η ασφαλής λύση είναι να ξεκινήσετε χαμηλά και να κάνετε μια σειρά δοκιμών: μια γραμμή από δοκιμαστικά πλακίδια όπου ένα συστατικό αυξάνεται βήμα βήμα από λίγο σε πολύ.

Το υάλωμα βάσης αλλάζει το χρώμα. Μια γυαλιστερή, διάφανη βάση δίνει το πιο λαμπερό χρώμα, ενώ οι σατινέ και οι ματ βάσεις, συνήθως με περισσότερη αλουμίνα, το απαλύνουν. Το μαγνήσιο σπρώχνει το κοβάλτιο προς το μωβ, ο ψευδάργυρος κάνει το χρώμιο καφέ, και το χρώμιο με κασσίτερο δίνει ροζ.

Καλυπτικά

Ένα καλυπτικό υλικό κάνει το υάλωμα αδιαφανές, ώστε να κρύβει τον πηλό. Ένα διάφανο υάλωμα τον αφήνει να φαίνεται.

Συμβατότητα υαλώματος και μάζας, και ελαττώματα

Ο πηλός και το υάλωμα διαστέλλονται όταν ζεσταίνονται και συστέλλονται όταν κρυώνουν, το καθένα κατά το δικό του ποσό: τη θερμική διαστολή του. Η συμβατότητα υαλώματος και μάζας είναι το πόσο καλά ταιριάζουν τα δύο. Με καλή συμβατότητα, το υάλωμα μένει υπό ελαφριά συμπίεση από τον πηλό. Το Digitalfire λέει ότι λίγη συμπίεση κάνει τα κομμάτια πιο γερά, ενώ πολλή μπορεί να τα αποδυναμώσει, ακόμα και να τα ραγίσει.

Κρακελάρισμα και ξεφλούδισμα

Το κρακελάρισμα είναι ένα δίκτυο από λεπτές ρωγμές. Η διαστολή του υαλώματος είναι μεγαλύτερη από της μάζας, οπότε στο κρύωμα συστέλλεται περισσότερο, τεντώνεται και ραγίζει, συνήθως επειδή έχει πάρα πολύ νάτριο και κάλιο (Na₂O, K₂O). Μπορεί επίσης να εμφανιστεί αργότερα, στη χρήση, μετά από επανειλημμένο απότομο κρύωμα, όπως η επαφή με κρύα υγρά. Όταν είναι επιθυμητό, όπως στο ρακού, λέγεται κρακελέ. Το Digitalfire λέει ότι «στο 95% των περιπτώσεων η λύση είναι να προσαρμόσετε τη θερμική διαστολή του υαλώματος». Το αργό κρύωμα απλώς καθυστερεί το κρακελάρισμα. Η δοκιμή του: ζεστάνετε το κομμάτι στους 149 °C (300 °F) περίπου, βυθίστε το σε παγωμένο νερό και περάστε από πάνω με μαρκαδόρο για να φανούν οι ρωγμές.

Οι πηγές διαφωνούν για την πρώτη διόρθωση. Το Glazy προτείνει να προσθέσετε πυριτικό ή αλουμίνα. Το Digitalfire απαντά ότι το επιπλέον πυριτικό «απλώς αραιώνει το KNaO» (το νάτριο και το κάλιο). Η Linda Bloomfield προσθέτει βόριο ή μειώνει τον άστριο, ένα υλικό κάθε φορά. Η συμβουλή μας: στον υπολογιστή συνταγών, αντικαταστήστε λίγο νάτριο και κάλιο με εύτηκτα χαμηλότερης διαστολής (βόριο, λίθιο, μαγνήσιο, ασβέστιο), ελέγξτε την αλλαγή με τη Σύγκριση και επιβεβαιώστε με τη δοκιμή του παγωμένου νερού.

Το ξεφλούδισμα είναι το αντίθετο: η διαστολή του υαλώματος είναι πολύ μικρότερη από της μάζας, οπότε το υάλωμα είναι υπερβολικά συμπιεσμένο και ξεφλουδίζει από τα χείλη και τις ακμές. Το Digitalfire προειδοποιεί ότι τα λέπια μπορεί να είναι κοφτερά σαν ξυράφι και θα μπορούσαν να καταποθούν, και το Glazy χαρακτηρίζει το ξεφλούδισμα «ακόμα πιο επικίνδυνο από το κρακελάρισμα στα χρηστικά κεραμικά». Η λύση είναι ένα υάλωμα με μεγαλύτερη διαστολή ή μια μάζα με μικρότερη διαστολή.

Γυαλιστερό και ματ

Μια γυαλιστερή επιφάνεια αντανακλά το φως και είναι λεία, μια σατινέ έχει συγκρατημένη λάμψη, και μια ματ είναι θαμπή. Το γυαλιστερό χρειάζεται γυαλί που έχει λιώσει πλήρως. Το ματ μπορεί να οφείλεται σε πολλή αλουμίνα (χαμηλή αναλογία πυριτικού προς αλουμίνα), σε εύτηκτα όπως το ασβέστιο, το μαγνήσιο, το βάριο ή το στρόντιο, που σχηματίζουν μικροσκοπικούς κρυστάλλους καθώς κρυώνει το υάλωμα, ή σε ανεπαρκές ψήσιμο.

Συνηθισμένα ελαττώματα

Να αλλάζετε ένα πράγμα κάθε φορά και να κρατάτε τα δοκιμαστικά σας πλακίδια.

Ασφάλεια στην επαφή με τρόφιμα

Η απελευθέρωση μετάλλων είναι η διάλυση μετάλλων από ένα ψημένο υάλωμα μέσα σε φαγητό ή ποτό, και ένα υάλωμα μπορεί να φαίνεται τέλειο και όμως να απελευθερώνει μέταλλα. Οι δοκιμές που προβλέπει ο νόμος αφήνουν το ψημένο κομμάτι μέσα σε όξινο διάλυμα και μετρούν τον μόλυβδο και το κάδμιο που βγαίνουν.

Αμόλυβδο δεν σημαίνει κατάλληλο για επαφή με τρόφιμα

Οι κανόνες στις ΗΠΑ, στην ΕΕ, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Αυστραλία περιορίζουν τον μόλυβδο και το κάδμιο που απελευθερώνει ένα ψημένο κομμάτι, όχι όσα περιέχει το υάλωμα. Το «αμόλυβδο» αφαιρεί έναν κίνδυνο, δεν είναι χαρακτηρισμός καταλληλότητας για επαφή με τρόφιμα. Και άλλα οξείδια απελευθερώνονται: το Glazy προειδοποιεί ότι τα υαλώματα με πολύ βάριο «μπορεί να απελευθερώνουν μέταλλα και γενικά δεν είναι κατάλληλα για τρόφιμα», το Digitalfire λέει ότι ο χαλκός «μπορεί να κάνει ένα υάλωμα να απελευθερώνει μέταλλα, κάντε δοκιμή», και το Glazy δεν συνιστά πια μολυβδούχα υαλώματα για χρηστικά κεραμικά.

Το υάλωμα εσωτερικής επιφάνειας είναι ένα σταθερό, συνήθως διάφανο ή λευκό υάλωμα για τις επιφάνειες που αγγίζουν το φαγητό. Κατά τη γνώμη μας, ένα τέτοιο υάλωμα χωρίς χρωστική, βάριο, μόλυβδο ή λίθιο, που λιώνει πλήρως, δεν κρακελάρει και αντέχει στη φθορά, είναι η επιλογή με τον χαμηλότερο κίνδυνο. Ο χαμηλότερος κίνδυνος δεν είναι απόδειξη.

Οι πίνακες ορίων (το Digitalfire προτιμά τους τύπους-στόχους) δίνουν τυπικά εύρη του μοριακού τύπου Seger (UMF) για σταθερά υαλώματα σε έναν κώνο: οι στόχοι του Digitalfire για τον κώνο 6 βάζουν την αλουμίνα στο 0,285–0,64 και το πυριτικό στο 2,4–4,7. Σας κατευθύνουν προς μια σωστή χημεία, αλλά δεν αποδεικνύουν τίποτα. Το Digitalfire αποφεύγει τη λέξη «όριο» (limit), επειδή υπονοεί ότι τα υαλώματα μέσα στα εύρη «είναι κατά κάποιον τρόπο ασφαλή». Τα εργαλεία του Glazecalc για την αλλαγή μιας συνταγής σάς λένε πότε η νέα συνταγή ξεπερνά ένα συνιστώμενο όριο, όπως πολύ βόριο στον κώνο 6, και τι θα κάνει πιθανότατα το υάλωμα.

Οι νόμιμες οριακές τιμές διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ο πίνακας δείχνει εκείνες που ισχύουν εκεί όπου ζείτε, στις μονάδες του ίδιου του νόμου. Επιλέξτε άλλη χώρα για σύγκριση.

Στις ΗΠΑ, τα διακοσμητικά κεραμικά που φαίνονται κατάλληλα για τρόφιμα αντιμετωπίζονται ως σκεύη για τρόφιμα, εκτός αν φέρουν αυτοκόλλητη ετικέτα και μόνιμη ένδειξη χυτευμένη ή ψημένη στη βάση τους, όπως «Not for Food Use. May Poison Food» (όχι για χρήση με τρόφιμα, μπορεί να δηλητηριάσει τα τρόφιμα), ή έχουν μια τρύπα που διαπερνά την επιφάνεια επαφής με τα τρόφιμα. Η ΕΕ ορίζει οριακές τιμές για τον μόλυβδο και το κάδμιο στην οδηγία 84/500/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί τις ίδιες τιμές στη δική του νομοθεσία. Από τις 29 Μαΐου 2026, οι Κάτω Χώρες, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο επιτρέπουν περίπου 130 έως 150 φορές λιγότερο μόλυβδο και περίπου 15 φορές λιγότερο κάδμιο. Η Αυστραλία ορίζει οριακές τιμές για τα εισαγόμενα κεραμικά. Δεν βρήκαμε επίσημη οριακή τιμή για κεραμικά που κατασκευάζονται στην Αυστραλία ή στη Νέα Ζηλανδία.

Δοκιμές

Ο FDA λέει ότι τα κιτ με μπατονέτα για χρήση στο σπίτι μπορούν να δείξουν μόλυβδο που μπορεί να απελευθερωθεί, αλλά η Ceramics New Zealand προειδοποιεί ότι τα στυλό δοκιμής δεν είναι σχεδιασμένα για κεραμικά και δίνουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Ένα θετικό αποτέλεσμα να το θεωρείτε λόγο να σταματήσετε να χρησιμοποιείτε το κομμάτι, και ένα αρνητικό ως κάτι που δεν αποδεικνύει τίποτα. Η πραγματική απάντηση είναι μια εργαστηριακή δοκιμή απελευθέρωσης μετάλλων στο ψημένο κομμάτι (ASTM C738 στις ΗΠΑ, EN 1388 ή ISO 6486 στην Ευρώπη).

Ειδικό βάρος και πέρασμα του υαλώματος

Ειδικό βάρος

Η σκόνη υαλώματος ανακατεμένη με νερό είναι το υγρό υάλωμα. Το ειδικό βάρος (SG) του υγρού υαλώματος είναι το βάρος του σε σύγκριση με τον ίδιο όγκο νερού, που έχει ειδικό βάρος 1,0: όσο μεγαλύτερο είναι, τόσο περισσότερη σκόνη έχει ο κουβάς. Τα παλαιότερα βρετανικά βιβλία μιλούν για βάρος πίντας (pint weight). Το Glazy θεωρεί το 1,4–1,5 «ένα καλό σημείο εκκίνησης για τα περισσότερα υαλώματα». Για να το μετρήσετε, ζυγίστε ακριβώς 100 mL υγρού υαλώματος (το Glazy προτείνει μια σύριγγα) και διαιρέστε με το 100: 145 g σημαίνει ειδικό βάρος 1,45. Τα αραιόμετρα δεν είναι αξιόπιστα σε πηκτά υαλώματα, και το νερό εξατμίζεται, οπότε ελέγξτε ξανά πριν περάσετε το υάλωμα.

Οι τιμές-στόχοι διαφέρουν ανάλογα με την πηγή. Το Digitalfire δίνει 1,40–1,50 για τα υαλώματα βύθισης και 1,25–1,55 για τα εμπορικά υαλώματα για πινέλο, ενώ η Potclays δίνει 1,71–1,81 για πινέλο και 1,71 για ψεκασμό. Η συμβουλή μας: κάντε τη βύθιση με περίπου 1,45 και το υάλωμα ελαφρώς πηκτό, ακολουθήστε την ετικέτα για ένα υάλωμα πινέλου και σημειώστε ό,τι πετυχαίνει.

Ένα κροκιδωτικό (αγγλικό άλας, ξίδι ή χλωριούχο ασβέστιο) κάνει το υγρό υάλωμα ελαφρώς πηκτό, δηλαδή θιξοτροπικό: ρέει όταν το ανακατεύετε και πήζει όταν μένει ακίνητο, για «ομοιόμορφη κάλυψη χωρίς σταξίματα». Ένας διασπορέας (πυριτικό νάτριο ή Darvan) το αραιώνει. Ο οδηγός Πώς να φτιάξετε ένα υάλωμα εξηγεί την ανάμειξη και τις διορθώσεις.

Το πέρασμα του υαλώματος

Πρώτα καθαρίστε το μπισκουί από σκόνη και λίπη με ένα ελάχιστα νωπό σφουγγάρι αντί να το πλύνετε, γιατί έτσι διαποτίζεται με νερό. Μη φυσάτε τη σκόνη με πεπιεσμένο αέρα και μην τη βουρτσίζετε στεγνά: έτσι η σκόνη πυριτικού περνά στον αέρα (Ασφαλής ανάμειξη και εξαερισμός).

• Η βύθιση «δίνει γενικά στρώση ομοιόμορφου πάχους» (Robin Hopper). Ο χρόνος βύθισης καθορίζει το πάχος: το Digitalfire σημειώνει ότι τα εμπορικά υαλώματα βύθισης φτιάχνονται με ειδικό βάρος περίπου 1,4 για βύθιση 5 δευτερολέπτων και 1,5 για βύθιση 1 δευτερολέπτου.
• Για το χύσιμο, το υάλωμα πρέπει να είναι «λίγο πιο αραιό από ό,τι για τη βύθιση». Όπου τα χυσίματα επικαλύπτονται, η στρώση διπλασιάζεται και μπορεί να τρέξει.
• Τα υαλώματα για πινέλο περιέχουν μια κόλλα, όπως η κόλλα CMC, που βοηθά το υάλωμα να απλώνει και να κολλά και μετά καίγεται. Τα περισσότερα χρειάζονται αρκετές στρώσεις, συχνά δύο ή τρεις. Ακολουθήστε την ετικέτα.
• Ο ψεκασμός χρησιμοποιεί πολύ πιο αραιό υάλωμα, που περνιέται σε «αρκετές λεπτές στρώσεις, χτίζοντας σταδιακά το πάχος».

Μια πολύ χοντρή στρώση μπορεί να τραβήξει, να κάνει φουσκάλες ή να τρέξει. Οι πρακτικοί κανόνες των προμηθευτών κυμαίνονται από το πάχος μιας πιστωτικής κάρτας μέχρι το πάχος ενός αμερικανικού κέρματος dime, δηλαδή κατά την εκτίμησή μας περίπου 1 mm στεγνού υαλώματος. Ο αξιόπιστος έλεγχος είναι δοκιμαστικά πλακίδια με μερικά διαφορετικά πάχη. Το κερί στη βάση απωθεί το υάλωμα, ώστε το κομμάτι να μην κολλήσει στην πυρόπλακα, και το προστατευτικό για πυρόπλακες (kiln wash), μια επίστρωση που αντέχει στη θερμότητα, συχνά από καολίνη και πυριτικό, προστατεύει τις πυρόπλακες από τα τρεξίματα.

Οξειδωτικό και αναγωγικό ψήσιμο

Τα αέρια μέσα στο καμίνι, η ατμόσφαιρά του, αλλάζουν το πώς βγαίνουν τα υαλώματα. Το οξειδωτικό ψήσιμο σημαίνει άφθονο οξυγόνο. «Τα ηλεκτρικά καμίνια είναι συνώνυμα με το οξειδωτικό ψήσιμο», λέει το Digitalfire, και τα υαλώματα οξειδωτικού ψησίματος είναι συνήθως πιο φωτεινά από εκείνα του αναγωγικού, ιδίως σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Σε οξειδωτικό ψήσιμο, ο χαλκός δίνει πράσινα και τιρκουάζ, και ο σίδηρος καφέ, μπεζ και κόκκινα. Ένα ηλεκτρικό καμίνι με κακό εξαερισμό, γεμάτο κομμάτια που βγάζουν αέρια, μπορεί να έχει πιο ουδέτερη ατμόσφαιρα από ό,τι θέλετε. Βοηθά ένας εξαερισμός συνδεδεμένος απευθείας με το καμίνι.

Το αναγωγικό ψήσιμο περιορίζει σκόπιμα το οξυγόνο, συνήθως σε καμίνι αερίου ή ξύλων ή σε ειδικό καμίνι. Ο χαλκός γίνεται κόκκινος, και ο σίδηρος γίνεται ισχυρότερο εύτηκτο και δίνει celadon (από γαλαζοπράσινο έως γκριζοπράσινο, με περίπου ½–2% σίδηρο) και tenmoku (ή temmoku: καφέ-μαύρο, με περίπου 5–6% σίδηρο). Το Glazy λέει ότι τα celadon και τα κόκκινα του χαλκού «εξαρτώνται από την αναγωγή». Αλλάζει και ο πηλός: σε μια σύγκριση του Digitalfire, μια μάζα stoneware βγήκε γκρι σε αναγωγικό και κιτρινωπή σε οξειδωτικό ψήσιμο. Το καρβίδιο του πυριτίου σε ένα υάλωμα μπορεί να δημιουργήσει μικρές περιοχές αναγωγής ακόμα και σε ηλεκτρικό καμίνι. Για αναγωγικό ψήσιμο από τον κώνο 010 έως τον κώνο 3, η Orton συνιστά τους κώνους της χωρίς σίδηρο.

Να περιμένετε ότι μια συνταγή γραμμένη για καμίνι αερίου με αναγωγή θα βγει διαφορετικά σε ηλεκτρικό καμίνι: ένα celadon ή ένα κόκκινο του χαλκού που εξαρτάται από την αναγωγή δεν θα μοιάζει ίδιο σε οξειδωτικό ψήσιμο. Ελέγξτε για ποια ατμόσφαιρα φτιάχτηκε μια συνταγή, και σημειώστε τη δική σας, μαζί με τον κώνο, στις σημειώσεις της συνταγής στο Glazecalc.

Κάθε καμίνι, ακόμα και τα ηλεκτρικά, βγάζει αναθυμιάσεις, οπότε αερίστε το. Ο οδηγός Ασφαλής ανάμειξη και εξαερισμός εξηγεί πώς.

Γλωσσάριο

Αλουμίνα, Al₂O₃ (alumina)

Ο κύριος σταθεροποιητής: εμποδίζει το τρέξιμο και προσθέτει σκληρότητα. Προέρχεται από τους πηλούς και τους αστρίους.

Αναλογία πυριτικού προς αλουμίνα (silica to alumina ratio)

Το πυριτικό διαιρεμένο με την αλουμίνα στον μοριακό τύπο Seger: η υψηλότερη τείνει προς το γυαλιστερό, η χαμηλότερη προς το ματ.

Ανθρακικό ασβέστιο (whiting)

Το κύριο εύτηκτο ασβεστίου. Χάνει πάνω από 40% του βάρους του στο ψήσιμο. Στα γερμανικά: Kreide.

Απελευθέρωση μετάλλων (leaching)

Μέταλλα που διαλύονται από ένα ψημένο υάλωμα μέσα σε φαγητό ή ποτό.

Αποϋαλοποίηση (devitrification)

Κρύσταλλοι που αναπτύσσονται μέσα στο γυαλί νωρίς στο κρύωμα, χωρίς να είναι επιθυμητοί.

Απώλεια πύρωσης, LOI (loss on ignition)

Το βάρος που χάνεται στο ψήσιμο, καθώς φεύγουν νερό, διοξείδιο του άνθρακα, οργανικές ουσίες ή θείο.

Άστριος (feldspar)

Ορυκτό που δίνει αλκαλικό εύτηκτο μαζί με αλουμίνα και πυριτικό: άστριος καλίου, άστριος νατρίου ή νεφελίνα.

Βόριο, B₂O₃ (boron)

Χημικά ανήκει στους δημιουργούς πλέγματος, αλλά χρησιμοποιείται ως εύτηκτο. Απαραίτητο από τον κώνο 06 έως τον κώνο 6.

Γυαλιστερό, σατινέ και ματ (gloss, satin and matte)

Γυαλιστερό: λείο, αντανακλά το φως. Σατινέ: συγκρατημένη λάμψη. Ματ: θαμπό.

Δημιουργός πλέγματος (glass former)

Το οξείδιο που φτιάχνει το γυαλί, συνήθως το πυριτικό.

Ειδικό βάρος, SG (specific gravity)

Το βάρος του υγρού υαλώματος σε σύγκριση με τον ίδιο όγκο νερού. Παλαιότερα στη Βρετανία: βάρος πίντας (pint weight).

Εύτηκτο (flux)

Οξείδιο που κατεβάζει τη θερμοκρασία τήξης του πυριτικού.

Θερμικό έργο (heatwork)

Η συνδυασμένη επίδραση θερμοκρασίας και χρόνου σε ένα καμίνι. Αυτό μετρούν οι κώνοι.

Θιξοτροπία (thixotropy)

Η ιδιότητα να ρέει όταν ανακατεύεται και να πήζει σε μαλακό ζελέ όταν μένει ακίνητο.

Καλυπτικό (opacifier)

Υλικό, όπως το πυριτικό ζιρκόνιο, το οξείδιο του κασσιτέρου ή το διοξείδιο του τιτανίου, που κάνει το υάλωμα αδιαφανές.

Καολίνης (kaolin, στη Βρετανία: China Clay)

Καθαρός λευκός πηλός που δίνει αλουμίνα και πυριτικό. Κρατά το υάλωμα σε αιώρηση. Στην Αυστραλία: Eckalite.

Κατάλληλο για επαφή με τρόφιμα (food safe)

Νομικά: απελευθερώνει σε δοκιμή με οξύ λιγότερο μόλυβδο και κάδμιο από τις οριακές τιμές. Δεν είναι το ίδιο με το αμόλυβδο.

Κερί (wax resist)

Κερί που περνιέται με πινέλο εκεί όπου δεν πρέπει να πάει υάλωμα, συνήθως στη βάση.

Κόλλα CMC (CMC gum)

Κόλλα κυτταρίνης που βοηθά το υάλωμα να απλώνει με το πινέλο και να κολλά. Καίγεται στο ψήσιμο.

Κρακελάρισμα (crazing)

Λεπτές ρωγμές σε υάλωμα που συστέλλεται περισσότερο από τη μάζα του. Όταν είναι επιθυμητό, λέγεται κρακελέ.

Κροκιδωτικό και διασπορέας (flocculant and deflocculant)

Πρόσθετα που κάνουν πηκτό το υγρό υάλωμα (αγγλικό άλας, ξίδι) ή το αραιώνουν (πυριτικό νάτριο, Darvan).

Κώνος (cone)

Βαθμονομημένη κεραμική πυραμίδα που λυγίζει σε ορισμένο θερμικό έργο. Ο κώνος-μάρτυρας δείχνει τι δέχτηκαν τα κομμάτια.

Μονόπυρο ψήσιμο (once-firing, single firing)

Πέρασμα υαλώματος σε άψητα κεραμικά και ψήσιμό τους μία μόνο φορά.

Μοριακός τύπος Seger, UMF (unity molecular formula, Seger formula)

Τα οξείδια ενός υαλώματος ως αριθμοί μορίων, σε τέτοια αναλογία ώστε τα εύτηκτα να έχουν άθροισμα 1.

Μπεντονίτης (bentonite)

Πολύ λεπτόκοκκος πηλός που προστίθεται σε 1–3% για να μην καθιζάνει το υάλωμα.

Μπισκουί (bisque, στη Βρετανία: biscuit)

Το πρώτο, χαμηλότερο ψήσιμο, συνήθως στους κώνους 08–04 (συχνότερα 06–04), που αφήνει τα κομμάτια γερά αλλά πορώδη.

Ξεφλούδισμα (shivering)

Το υάλωμα ξεφλουδίζει από τις ακμές επειδή είναι υπερβολικά συμπιεσμένο. Κίνδυνος στα χρηστικά κεραμικά.

Οξείδιο (oxide)

Ένωση ενός στοιχείου με οξυγόνο. Η ανάλυση οξειδίων τα δίνει σε ποσοστά κατά βάρος.

Οξειδωτικό και αναγωγικό ψήσιμο (oxidation and reduction)

Ψήσιμο με άφθονο οξυγόνο (ηλεκτρικά καμίνια) ή με περιορισμένο οξυγόνο (συνήθως καμίνια αερίου ή ξύλων).

Πηλός χαμηλής θερμοκρασίας (earthenware)

Μάζα χαμηλής θερμοκρασίας (περίπου κώνοι 06–02) που μένει πορώδης.

Πίνακας ορίων (limit formula, target formula)

Τυπικά εύρη του μοριακού τύπου Seger για σταθερά υαλώματα σε έναν κώνο. Οδηγός, όχι εγγύηση.

Πορσελάνη (porcelain)

Λευκή μάζα υψηλής θερμοκρασίας, πλούσια σε καολίνη, συχνά ημιδιαφανής.

Πρόσθετο (additive)

Χρωστική, καλυπτικό ή αντικαθιζητικό που μπαίνει επιπλέον του 100 μιας συνταγής.

Προστατευτικό για πυρόπλακες (kiln wash)

Επίστρωση που αντέχει στη θερμότητα και προστατεύει τις πυρόπλακες από τα τρεξίματα.

Πυριτικό, SiO₂ (silica)

Ο δημιουργός πλέγματος. Λέγεται και πυριτόλιθος ή χαλαζίας.

Πυρόχρωμα (underglaze)

Διακόσμηση με χρωματιστό υγρό πηλό ή με οξείδια, συνήθως κάτω από διάφανο υάλωμα.

Ράγισμα από θερμική τάση (dunting)

Ρωγμές σε κομμάτι από τάσεις στο κρύωμα ή στο ζέσταμα, συχνά στη μετατροπή του χαλαζία, 573 °C (1063 °F).

Σειρά δοκιμών (line blend)

Δοκιμές όπου ένα συστατικό αλλάζει βήμα βήμα ανάμεσα σε δύο ποσότητες. Η τριαξονική δοκιμή μεταβάλλει τρία συστατικά σε ένα πλέγμα.

Σταθεροποιητής (stabilizer)

Οξείδιο, κυρίως η αλουμίνα, που κάνει το λιωμένο υάλωμα πιο παχύρρευστο και προσθέτει ανθεκτικότητα.

Συμβατότητα υαλώματος και μάζας (glaze fit)

Πόσο καλά ταιριάζει η διαστολή του υαλώματος με τη διαστολή της μάζας. Με καλή συμβατότητα, το υάλωμα μένει υπό ελαφριά συμπίεση.

Συνταγή (batch recipe)

Οι πρώτες ύλες ενός υαλώματος κατά βάρος, συνήθως με άθροισμα 100.

Τράβηγμα (crawling)

Το υάλωμα μαζεύεται σε σταγόνες στο ψήσιμο και αφήνει γυμνό πηλό.

Τρυπίτσες και φουσκάλες (pinholing and blistering)

Μικρές τρύπες, ή κρατήρες με κοφτερά χείλη, εκεί όπου αέρια βγήκαν μέσα από το λιωμένο υάλωμα.

Υαλοποίηση (vitrification)

Η μετατροπή μιας μάζας σε υαλώδη και μη πορώδη κατά το ψήσιμο.

Υάλωμα (glaze)

Στρώση γυαλιού που λιώνει στο ψήσιμο, για να σφραγίσει και να διακοσμήσει ένα κομμάτι.

Υάλωμα εσωτερικής επιφάνειας (liner glaze)

Σταθερό, συνήθως διάφανο ή λευκό υάλωμα για τις επιφάνειες που αγγίζουν το φαγητό.

Υγρός πηλός και μπαντανάς (slip and engobe)

Πηλός σε νερό. Ο μπαντανάς είναι επίστρωση σαν υγρός πηλός, με περισσότερα υλικά που δεν είναι πηλός.

Φρίτα (frit)

Γυαλί φτιαγμένο σε εργοστάσιο, λιωμένο, απότομα κρυωμένο και αλεσμένο, που κάνει αδιάλυτα τα διαλυτά ή τοξικά οξείδια.

Χρωστική και στέιν (colorant and stain)

Οξείδιο ή ανθρακικό άλας μετάλλου που χρωματίζει το υάλωμα. Το στέιν είναι έτοιμη χρωστική, φτιαγμένη σε εργοστάσιο και πιο σταθερή.

Ψήσιμο του υαλώματος (glaze firing, στη Βρετανία: glost firing)

Το ψήσιμο που λιώνει το υάλωμα.

Ωμά κεραμικά (greenware)

Άψητα κεραμικά: στο στάδιο του δέρματος όταν είναι σκληρά αλλά υγρά, τελείως στεγνά όταν δεν έχει μείνει ελεύθερο νερό.

Ball clay

Πλαστικός πηλός με περισσότερο σίδηρο και οργανικές ουσίες από τον καολίνη.

R₂O και RO

Τα αλκαλικά εύτηκτα (Na₂O, K₂O, Li₂O) και τα εύτηκτα των αλκαλικών γαιών (CaO, MgO, BaO, SrO, μαζί με το ZnO).

Stoneware

Μάζα μέσης έως υψηλής θερμοκρασίας (περίπου κώνοι 5–10) που γίνεται υαλοποιημένη ή σχεδόν υαλοποιημένη.

Πηγές

• Glazy Help: Glaze
• Glazy Help: Oxides
• Glazy Help: Raw materials
• Glazy Help: Glossary
• Glazy Help: Analyses
• Glazy Help: Firing
• Glazy Help: Defects
• Glazy Help: Specific gravity
• Orton Ceramic Foundation: Pyrometric cone chart, °F (μέσω The Ceramic Shop)
• Digitalfire: Bisque
• Digitalfire: Bentonite
• Digitalfire: Unity molecular formula
• Digitalfire: LOI
• Digitalfire: Frit
• Digitalfire: Limit formula
• Digitalfire: Glaze crazing
• Digitalfire: Glaze shivering
• Digitalfire: Specific gravity
• Digitalfire: Oxidation firing
• Ceramic Arts Network: Common glaze faults and how to correct them (Linda Bloomfield)
• Ceramic Arts Network: An introduction to color (Birdie Boone)
• Ceramic Arts Network: 8 ways to apply glaze (Robin Hopper)
• Glendale Community College: Glaze color
• Potclays: The difference between stoneware and earthenware
• US FDA: Compliance Policy Guide Sec. 545.450, Pottery (ceramics), lead contamination
• EUR-Lex: Council Directive 84/500/EEC of 15 October 1984 on the approximation of the laws of the Member States relating to ceramic articles intended to come into contact with foodstuffs
• eCFR: 21 CFR 109.16, Ornamental and decorative ceramicware