İznik
Ünlü bir sır (İznik çinisi): geleneksel reçetesi ya da analizi, pişirimi ve bulunduğunuz yerde satılan hammaddelerle bir sürümü.
İznik hakkında
Osmanlı İznik çinisinin şeffaf, parlak sırrı: beyaz kuvars-frit hamurun ve kobalt mavisi, turkuaz, yeşil ve kabarık bir mercan kırmızısıyla (bolüs) boyanmış astarın üzerine sürülürdü. Parçaların analizleri, bunun silis ve sodaca zengin, ağırlığının dörtte biri ile yarısı kurşun oksit olan ve bir miktar kalay oksit içeren bir kurşun-alkali sır olduğunda birleşir. Burada tarih olarak gösteriliyor: karıştırılacak bir reçete değil, analizi.
- Yerel adı
- İznik çinisi
- Nerede
- İznik (Nikaia), Bursa, Türkiye
- Ne zaman
- Osmanlı, yaklaşık 1480–1600
- Pişirim
- 950–1050 °C; oksidasyon
Beyaz hamurlu parçalar yaklaşık 950–1050 °C’de pişirilirdi; sır yaklaşık 1000 °C’nin altında olgunlaşırdı.
Yalnızca tarih: bu sır kurşunla yapılmıştır. Analizi, karıştırılacak bir reçete olarak değil, tarih olarak gösteriliyor. Aşağıdaki sürüm, kurşunsuz, farklı bir sırdır.
Tarihî analiz
Ağırlıkça yüzde; Colomban ve arkadaşlarının verdiği aralıkların ortası (SiO2 45–47, Na2O 8–14, K2O ve CaO yaklaşık 1, PbO 25–30, SnO2 4–7). Okyar %30–40 kurşun oksit ve çoğu çözünmüş %2–12 kalay oksit buldu; ayrıca yaklaşık %50 kurşun oksitli, kalaysız bir grup buldu.
| Oksit | Ağırlıkça % |
|---|---|
| SiO₂ | 46 |
| Na₂O | 11 |
| K₂O | 1 |
| CaO | 1 |
| PbO | 27,5 |
| SnO₂ | 5,5 |
Kurşunsuz sürüm
İznik tarzında farklı, kurşunsuz bir sır: yukarıdaki analiz, kurşunun eriticiler içindeki payı soda, kireç ve bora devredilerek; oksidasyonda 04–02 numaralı Orton piramidi (yaklaşık 1060–1120 °C) için, beyaz bir hamur ya da kuvarsça zengin bir astar üzerine, %6 kalay oksitle. Bu bir hesaplamadır, eski sırrın kopyası değildir; mercan kırmızısı da elde edilemez.
Hesaplandı, henüz deneme pişirimi yapılmadı. Herhangi bir üründe kullanmadan önce test karoları pişirin ve gıdaya değen bir yüzeyde salım testi yaptırın.
Deneyin
Güvenlik
Tarihî sır %25–50 kurşun oksit içerir. Glazecalc analizini yalnızca tarih olarak gösterir ve bunun için hiçbir kurşunlu hammadde ya da reçete sunmaz. Kurşunlu sırlar yiyecek ve içeceğe kurşun salabilir; ham kurşun bileşikleri de elle tutulduğunda, solunduğunda ya da pişirildiğinde zehirlidir.
Kaynaklar
- Colomban Ph. et al., "On site Raman analysis of Iznik pottery glazes and pigments", Journal of Raman Spectroscopy (preprint arXiv:cond-mat/0612375, 2006), section 3.6.Aç(okunma tarihi: 2026-11-04)
- Okyar F., İznik keramiklerinin karakterizasyonu (The characterisation of İznik ceramics), PhD thesis, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1995 (advisor E. Geçkinli); thesis record and abstract.Aç(okunma tarihi: 2026-11-04)
- Tulun T., Döner G., Çalışır F., Çini N., Karatepe N., Meriçboyu A., Tekin A., Altun A., Arlı B., Arlı H., "An archaeometric study on ancient Iznik ceramics", Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 4(2), 2002, pp. 34–40.Aç(okunma tarihi: 2026-11-04)