Jak przygotować szkliwo

Przed rozpoczęciem

Przygotowanie szkliwa polega na odważeniu według receptury sproszkowanych surowców (mielonych minerałów, glin i fryt, czyli szkła wytopionego w fabryce i zmielonego na proszek) i rozrobieniu ich z wodą na zawiesinę, gęstą ciecz, w której proszek unosi się w wodzie. Potem szkliwo się przesiewa, koryguje jego gęstość i sprawdza na własnej glinie, zanim można mu zaufać na naczyniu. Każda liczba w tym poradniku to punkt wyjścia: właściwa ilość wody, gęstość i sito dla danego szkliwa to te, które wskażą własne testy, dlatego należy zapisywać, co się robi i co się otrzymuje.

Potrzebne wyposażenie

• Waga z dokładnością do 0,01 g do testów i barwników oraz większa waga do porcji liczonych w kilogramach.
• Pojemniki z pokrywkami: niskie na suche surowce, wiadra na szkliwo. Derek Au trzyma szkliwa testowe w pojemnikach na zupę z pokrywkami.
• Osobna czysta szufelka do każdego surowca, aby żaden proszek nie trafił do innego.
• Narzędzie do mieszania: wiertarka z mieszadłem albo, do małych testów, blender używany wyłącznie do szkliwa. Gdy nie ma nic innego, wystarczy trzepaczka.
• Sita, w Wielkiej Brytanii sprzedawane jako sieves i lawns: 80 mesh, a do szkliw z barwnikami także 100 lub 120 mesh.
• Cylinder miarowy lub strzykawka na 100 mL do pomiaru gęstości względnej.
• Etykiety, wodoodporny marker i zeszyt albo notatki i dzienniki wypałów w aplikacji Glazecalc.
• Płytki testowe z gliny, która ma być szkliwiona.
• Półmaska filtrująca, gumowe rękawice, gąbka i mop.

Kupowanie surowców

Gdzie kupować

Ceramicy kupują u dostawców artykułów ceramicznych, którzy sprzedają gliny, surowce do szkliw i narzędzia. Tabela pokazuje kilka sklepów we własnym kraju, a każdy z nich sprawdzono na jego własnej stronie internetowej; po wybraniu innego kraju można zobaczyć tamtejsze sklepy. Asortyment się zmienia, więc przed zamówieniem należy go sprawdzić. Duzi producenci, tacy jak Sibelco i Imerys, sprzedają odbiorcom przemysłowym; ceramicy kupują ich surowce w sklepach takich jak te. Dla innych miejsc katalog sklepów z artykułami ceramicznymi prowadzi Digitalfire, serwis z wiedzą o ceramice.

Ile kupować

Standardowy worek waży 50 lb (22,7 kg) w USA i 25 kg (55 lb) w innych krajach, więc oba są niemal takie same. Wielu dostawców sprzedaje też do testów opakowania po 1; 2,5 lub 5 kg (ok. 2,2; 5,5 lub 11 lb). Glazy, otwarta baza receptur, radzi kupować w pełnych workach, często o 20–30 % tańszych, surowce zużywane regularnie (skaleń, krzemionkę, kaolin, kredę, a do średniego wypału także frytę). Barwniki, czyli tlenki metali i pigmenty barwiące szkliwo, należy kupować w małych ilościach: większość stosuje się w ilości poniżej 5 %. Przykładowe listy zakupów z Glazy wyniosły ok. 515 USD dla średniego wypału i 397 USD dla wysokiego, w cenach amerykańskich.

Zestaw na początek

Podstawowa lista Glazy na każdą temperaturę to krzemionka, kaolin, skaleń, kreda, tlenek cynku oraz dolomit lub talk. Większość szkliw na średni wypał (stożek 5–6) potrzebuje też boru, zwykle z fryty, którą Glazy określa jako „powtarzalną i mniej rozpuszczalną niż borany naturalne”. Poniższy zestaw to nasza propozycja, oparta na liście Glazy i liście z forum. Poradnik o podstawach szkliwienia wyjaśnia, do czego służy każdy surowiec.

Karty techniczne i karty charakterystyki

Do każdego surowca należy poprosić o dwa dokumenty. Karta techniczna (ang. TDS) podaje jego skład chemiczny: udział masowy każdego tlenku w proszku. Na tych danych opiera się Glazecalc, a surowiec można dodać na podstawie składu podanego przez dostawcę na stronie Surowce. Karta charakterystyki (ang. SDS) mówi, jak obchodzić się z surowym proszkiem. Każdą kartę charakterystyki należy zachować i przeczytać przed mieszaniem.

Składy chemiczne to wartości średnie, a nie gwarancje. Valentine Clays drukuje na karcie technicznej swojego produktu flint napis „WARTOŚCI ŚREDNIE. NIE STANOWIĄ ONE SPECYFIKACJI”, a analizy skalenia Custer z różnych lat w bazie Glazy wykazują od ok. 68,5 % do 72,4 % krzemionki. Proponujemy zapisywać w notatkach numer partii każdego worka (jego kod serii produkcyjnej), by móc ocenić, czy zmiana w sprawdzonym szkliwie wynika z surowca.

HSE ostrzega, że krzemionka krystaliczna „może być błędnie oznaczona jako «krzemionka bezpostaciowa»”. Poza tym karta charakterystyki dotyczy proszku, a nie naczynia: nie mówi nic o tym, czy wypalone szkliwo jest bezpieczne w kontakcie z żywnością. Może to wykazać tylko laboratoryjne badanie uwalniania metali z wypalonego naczynia.

Nazwy się zmieniają, więc liczy się skład chemiczny

Nazwy handlowe pojawiają się i znikają wraz z zamykaniem kopalń. Skaleń Custer, wydobywany w Dakocie Południowej przez ponad 75 lat, wyczerpał się pod koniec 2023 r. Gdy w Clay Art Center przestawiono się na G-200 AU i Mahavir, mniej więcej połowa tamtejszych szkliw wymagała korekty. Zniknęły też G-200 i G-200 HP, a Laguna sprowadza teraz Mahavir, którego skład chemiczny jest zbliżony do G-200.

Gerstley Borate, naturalny minerał boru obecny w wielu starszych recepturach, jest trudno dostępny od zamknięcia jego kopalni w 2000 r., choć według informacji New Mexico Clay z listopada 2025 r. Laguna dostarczała „Gerstley Borate Original”. Źródła nie są zgodne co do Gillespie Borate jako zamiennika. Producent sprzedaje go jako zamiennik funt za funt. Berkeley Potters Studio twierdzi, że „nie jest bezpośrednim zamiennikiem”, a w Digitalfire stwierdzono, że zmienił on kolor szkliwa. Bezpieczne wyjście to porównać oba surowce pod względem tlenków, a potem je przetestować.

Nazwy różnią się też w zależności od regionu. W Ameryce Północnej flint (krzemień), quartz (kwarc) i silica (krzemionka) oznaczają tę samą mieloną krzemionkę, a Digitalfire pisze, że prawdziwego mielonego krzemienia u dostawców raczej się nie znajdzie. W Wielkiej Brytanii flint to osobny produkt: flint firmy Valentine Clays to kalcynowana (wyprażona) krzemionka. Oba produkty to niemal czysta krzemionka, więc spodziewamy się, że są do siebie zbliżone, ale należy sprawdzić skład chemiczny. W przypadku kaolinu Glazy pisze, że zamiany jeden do jednego, np. EPK na china clay, „często sprawdzają się bez problemu, zwłaszcza przy ilościach <10 %”.

Wiele receptur wymienia surowce, które są sprzedawane w jednym kraju, a w innym nie. Poniższa tabela zestawia każdy surowiec z biblioteki aplikacji Glazecalc, którego nie sprzedaje się tam, gdzie robi się zakupy, z najbliższym surowcem tego samego rodzaju, który jest tam w sprzedaży, na podstawie ich składów chemicznych. Podana liczba mówi, jak bardzo te dwa surowce się od siebie różnią: to różnice w gramach między ich tlenkami po wypale, na 100 g surowca, zsumowane dla wszystkich tlenków. Przy różnicy do ok. 15 g jeden surowiec zwykle może zastąpić drugi w pierwszym teście. Nazwy zawierają własne kody producentów i sklepów, więc można o nie poprosić, podając nazwę.

Glazecalc porównuje surowce według tego, co wnoszą do wypalonego szkliwa, a nie według nazwy. Receptura z surowcem, którego już się nie produkuje, podaje, czego używa się obecnie. Przycisk Zaproponuj ilości i porównaj przelicza ilości na nowo dla zamiennika, a funkcja Dopasuj do tego, co mam odtwarza recepturę z posiadanych surowców. Obie dopasowują wyłącznie tlenki po wypale, dlatego najpierw należy przetestować małą porcję.

Przechowywanie surowców i szkliw

Suche surowce

Proszki należy przechowywać w suchym miejscu, w pojemnikach z pokrywkami, zamkniętych zawsze, gdy się z nich nie nabiera; Glazy zaleca pojemniki szczelne. Lepsze są niskie pojemniki niż głębokie skrzynie: HSE zauważa, że nad głęboką skrzynią trzeba się pochylać, a pył ma dalej do opadnięcia. Pojemniki należy trzymać na regale, by dało się umyć podłogę pod spodem. Soda kalcynowana i kamień kornwalijski (Cornish stone) pochłaniają wilgoć z powietrza. Jedna z osób na forum ceramicznym suszy je na blasze do pieczenia w ok. 50 °C (122 °F) i ostrzega, że cienkie wiadra po farbie mogą popękać w garażu podczas mrozów. Proponujemy przechowywać surowce rozpuszczalne (sodę kalcynowaną, boraks, węglan litu i borany naturalne, takie jak Gerstley Borate) w szczelnych pojemnikach i w pomieszczeniu.

Rozrobione szkliwa

Szkliwo w wiadrze cały czas się zmienia. Surowce słabo rozpuszczalne (syenit nefelinowy, węglan litu, Gerstley Borate, kolemanit, węglan strontu i fryty w ogóle) z czasem zmieniają jego płynność i mogą tworzyć drobne kryształy, tym bardziej w gorącym pomieszczeniu. Gerstley Borate powoduje żelowanie zawiesiny „nawet przy mniejszych zawartościach procentowych”. Brązowawa woda nad osiadłym szkliwem to rozpuszczone żelazo: należy ją zlać i zastąpić czystą wodą. Można się też spodziewać innych zjawisk:

• Twardy osad na dnie: szkliwo rozrobione na tyle gęsto, by nie potrzebowało dodatków, często osiada w twardą warstwę. Pomaga rozrzedzenie i zżelowanie go (zob. rozdział Gęstość względna).
• Nieprzyjemny zapach od drobnoustrojów żywiących się klejami, takimi jak CMC. Szkliwa o nieprzyjemnym zapachu można nadal używać, jeśli dobrze się nakłada.
• Zamarzanie: należy chronić przed nim wiadra. Zamarznięte wiadro trzeba rozmrozić w temperaturze pokojowej i sprawdzić, czy nie pękło.

Nie należy wlewać używanego szkliwa z powrotem do wiadra z zapasem ani maczać w nim pędzli. Przed użyciem przechowywanego szkliwa trzeba je zamieszać, ponownie zmierzyć jego gęstość względną i przesiać, jeśli ma grudki lub kryształy.

Etykiety

Każde wiadro należy opisać wodoodpornym markerem. Zakin w artykule dla Ceramic Arts Network wymienia nazwę szkliwa, pełną recepturę z barwnikami, stożek, datę, a we wspólnej pracowni także własne inicjały. Proponujemy dopisać docelową gęstość względną oraz dodaną sól gorzką lub CMC. W UT Austin stosuje się też kody kolorów: pomarańczowe wiadra na szkliwa do niskiego wypału, białe do średniego. Szkliwo bez etykiety należy traktować jak takie, które może zawierać ołów, i nie używać go na naczyniach do żywności.

Ważenie

Procenty i porcje

Receptura podaje każdy surowiec jako procent suchej masy. Główne surowce sumują się zwykle do 100, a barwniki często dodaje się ponad tę sumę. Aby przygotować porcję, czyli ilość rozrabianą za jednym razem, należy pomnożyć każdą liczbę przez wielkość porcji podzieloną przez 100. Dla 5000 g w UT Austin mnoży się przez 50, więc surowiec o udziale 4 % daje 200 g.

Na stronie receptury mnożenie wykonuje funkcja Przelicz na porcję: po wpisaniu np. 500 g każda ilość zmienia się w gramy do odważenia albo w funty i uncje, jeśli wybrano je w ustawieniach konta. Przycisk Drukuj pozwala wydrukować samą listę odważek, z sumą narastającą do ważenia w jednym wiadrze i polem do zaznaczenia przy każdym surowcu.

Waga dobrana do najmniejszej ilości

Rozdzielczość wagi, czyli najmniejsza działka, jaką pokazuje, ogranicza to, jak małą ilość da się dobrze odważyć. W teście na 100 g barwnik o udziale 0,5 % to 0,5 g. Waga z dokładnością do 0,1 g może się mylić o 0,05 g, czyli o ok. 10 % tej ilości; przy 0,15 g błąd sięga ok. jednej trzeciej. To nasze wyliczenie, ale pokazuje, dlaczego barwniki wymagają dokładniejszej wagi.

Zdania co do tego, jak dokładnej wagi potrzeba, są podzielone. Derek Au przekonał się, że tania waga elektroniczna o nośności 200 g stale podawała niedokładne wyniki. Jeśli kupuje się tylko jedną wagę, poleca wagę o nośności 200 g z dokładnością do 0,01 g, a dobrą mechaniczną wagę trójbelkową ocenia jako „o wiele bardziej godną zaufania niż tania waga elektroniczna”. Naszym zdaniem bezpiecznym wyborem jest dokładność 0,01 g do testów (od 50 do 200 g) i barwników oraz waga stołowa z dokładnością do 0,1 g lub 1 g do porcji od 1 kg (ok. 2 lb) wzwyż. Obie wagi należy od czasu do czasu sprawdzać odważnikiem kalibracyjnym.

Ważenie po kolei i odhaczanie każdego surowca

1. Sprawdzić, czy jest dość każdego surowca.
2. Założyć półmaskę filtrującą. Sprawdzić, czy waga jest czysta i wypoziomowana.
3. Postawić pusty pojemnik na wadze i nacisnąć przycisk tara, który zeruje odczyt, tak by ważyć tylko to, co się dodaje.
4. Odważać kolejno każdy surowiec jego własną czystą szufelką, zamykać każdy pojemnik przed otwarciem następnego i odhaczać każdy surowiec, gdy tylko znajdzie się w pojemniku.

Derek Au waży wszystko do jednej miski, w osobnych kupkach, żeby pomyłkę dało się wybrać z powrotem. Przy ważeniu do jednego wiadra bez tarowania między surowcami suma narastająca w aplikacji Glazecalc podaje, ile waga powinna pokazywać po każdym z nich.

Rozrabianie i przesiewanie

Ile wody

Źródła nie są zgodne. Derek Au zaczyna od gęstej zawiesiny: 50 mL wody na 100 g proszku, a później dolewa więcej. Potterycrafts podaje dla jednego ze swoich szkliw w proszku 65 mL na 100 g. W UT Austin stosuje się równe masy wody i proszku, a gdy w Digitalfire wsypano 20 kg proszku do 20 kg wody, zmierzono gęstość względną 1,46.

Wodę łatwo dodać, a trudno usunąć, dlatego trzeba zaczynać od mniejszej ilości. Według naszych szacunków należy zacząć od ok. 70–80 mL na 100 g (700–800 mL na kilogram, czyli ok. 11–12 US fl oz na funt). Przy takiej gęstości należy szkliwo namoczyć, wymieszać i przesiać, a potem dolewać wodę po trochu, aż gęstość względna będzie właściwa. Woda waży 1 g na 1 mL, więc można ją odważyć. Jeśli doda się jej za dużo, należy odczekać, aż szkliwo osiądzie, a potem zebrać gąbką lub zlać czystą wodę znad osadu.

Narzędzia i woda

• Mieszadło śmigłowe. Digitalfire nazywa dobre mieszadło „niezbędnym”. W wiadrze sprawdzi się przewodowa wiertarka z mieszadłem. W UT Austin miesza się nią co najmniej 4–5 minut od chwili, gdy szkliwo wygląda na wymieszane, i pilnuje, by mieszadło nie dotykało wiadra, bo może zeskrobywać z niego plastik.
• Blender. „Sprawdza się wyjątkowo dobrze przy małych porcjach” (Digitalfire). Należy go używać tylko do szkliwa: nigdy nie może wrócić do kuchni.
• Trzepaczka lub patyk. Wybór Zakina, gdy nie ma mieszadła.

Woda też bywa różna, a Digitalfire zauważa, że zmienia ona zachowanie zawiesiny. Derek Au używa wody z odwróconej osmozy, bo woda z jego kranu jest twarda. Jakiejkolwiek wody się używa, należy to zapisać.

Krok po kroku

1. Założyć półmaskę filtrującą, a jeśli ręce będą w szkliwie, także gumowe rękawice. Zakin nosi półmaskę od rozpoczęcia ważenia aż do zwilżenia szkliwa.
2. Odmierzyć do wiadra ok. 70–80 mL wody na 100 g proszku.
3. Ostrożnie, z niewielkiej wysokości, dodać odważony proszek. W UT Austin wsypuje się proszek do ciepłej wody; Zakin i Au wlewają wodę do proszku. Proponujemy wsypywać proszek do wody, bo wzbija się wtedy mniej pyłu, z wyjątkiem receptur z dużą ilością bentonitu: w nich najpierw należy wymieszać ze sobą suche proszki.
4. Namoczyć: pozostawić proszek, by nasiąkł wodą, bez mieszania. W Digitalfire czeka się ok. 20 minut. Proszki z klejem lub spoiwem muszą postać przez noc.
5. Mieszać, aż znikną suche miejsca i grudki.
6. Przesiać dwukrotnie (zob. niżej).
7. Przykryć i odstawić na noc, potem ponownie wymieszać i sprawdzić, czy na dnie nie powstała twarda warstwa.
8. Zmierzyć gęstość względną i dolewać wodę po trochu, aż do osiągnięcia wartości docelowej.
9. Opisać wiadro i zapisać, co zrobiono.
10. Posprzątać na mokro: umyć podłogę mopem i przetrzeć każdą powierzchnię, także pojemniki z surowcami z zewnątrz.

Przesiewanie

Sito to siatka rozpięta w ramie. Przecieranie szkliwa przez sito pędzlem rozbija grudki, które zostają po mieszaniu, i zatrzymuje cząstki, które po wypale dałyby kropki. Im wyższy numer mesh, tym drobniejsza siatka: sito 80 mesh ma oczka ok. 0,18 mm, a 100 mesh ok. 0,15 mm.

Źródła zalecają różne sita. Zakin przesiewa dwukrotnie przez sito 50 lub 80 mesh. Derek Au używa sita 120 mesh do większości szkliw, zwłaszcza z kobaltem lub żelazem: po trzykrotnym przesianiu przez 80 mesh w pewnym celadonie wciąż zostawały kropki żelaza, a jedno przesianie przez 120 mesh usunęło problem. Sit 60–80 mesh używa do szkliw popiołowych i innych z gruboziarnistymi surowcami. Brytyjska firma Potterycrafts proponuje 60–80 mesh. Bezpieczny wybór domyślny:

Gęstość względna

Gęstość względna (SG) mówi, ile proszku jest w zawiesinie. To masa pewnej objętości szkliwa podzielona przez masę takiej samej objętości wody. Dla wody wynosi ona 1,00, a szkliwo o SG 1,45 waży 145 g na 100 mL. Rozrabianie do zmierzonej SG pozwala za każdym razem uzyskać tę samą konsystencję i taką samą warstwę. Gęstość względna nie ma jednostki, więc jest taka sama w gramach i w uncjach.

Pomiar przez zważenie 100 mL

1. Zamieszać szkliwo, aby nic nie zostało na dnie.
2. Postawić na wadze cylinder miarowy na 100 mL (wysokie naczynie pomiarowe z podziałką) lub strzykawkę na 100 mL i wytarować wagę.
3. Napełnić go szkliwem dokładnie do 100 mL, odczytując kreskę na wysokości oczu.
4. Zważyć i podzielić liczbę gramów przez 100: 145 g to SG 1,45.

W Digitalfire zaznacza się też na kubku poziom 500 g wody, napełnia go szkliwem do tej kreski i dzieli masę przez 500; większa, pełniejsza miara jest dokładniejsza. Areometr, czyli pływak, z którego odczytuje się wynik na poziomie szkliwa, działa szybko, ale może źle mierzyć szkliwa gęste lub zżelowane. Brytyjskie areometry, np. firmy Potclays, mają skalę w stopniach Baumé (°Bé). Według naszych obliczeń SG = 145 ÷ (145 − °Bé), więc 46 °Bé to ok. 1,46. Starsze brytyjskie książki podają masę pinty, czyli liczbę uncji w pincie imperialnej szkliwa: należy ją podzielić przez 20, więc 29 oz to ok. SG 1,45 (to również nasze obliczenia).

Wartości docelowe

Źródła nie są zgodne, najbardziej w przypadku malowania pędzlem i natrysku, gdzie brytyjski dostawca Potclays podaje znacznie wyższe wartości (sam określa je jako „wyłącznie orientacyjne”). Każdą liczbę należy traktować jako punkt wyjścia. Główna rada Digitalfire brzmi: znaleźć SG i stopień zżelowania, które sprawdzają się w danym szkliwie, a potem je powtarzać i zapisywać.

Aby ocenić szkliwo do zanurzania na oko, w firmie AMACO zanurza się płytkę na 5 sekund i sprawdza, czy warstwa ma mniej więcej grubość amerykańskiej monety dziesięciocentowej (dime). W Digitalfire dla sprawdzenia wypala się płytki testowe zanurzane na 5 sekund.

Ilość wody dla docelowej gęstości względnej: nasze szacunki

Poniższa tabela to nasze własne obliczenia, a nie dane ze źródła. Zakłada, że cząstki proszku mają gęstość 2,6 g na cm³, co jest założeniem, a nie wynikiem pomiaru. Glina, surowce rozpuszczalne i żelowanie zmieniają rzeczywiste szkliwo, dlatego tabela służy jako punkt wyjścia, a potem trzeba mierzyć. Dla sprawdzenia: przy równych masach proszku i wody przewiduje ona SG 1,44, blisko zmierzonej przez Digitalfire wartości SG 1,46. Pokazuje też, że przy 70–80 mL na 100 g zaczyna się powyżej SG 1,50, czyli gęściej, niż potrzeba.

Sól gorzka, klej CMC i bentonit

Sól gorzka (siarczan magnezu) sprawia, że szkliwo lekko tężeje w żel, gdy stoi, i znowu płynie po zamieszaniu. Nazywa się to flokulacją, a szkliwo, które tak się zachowuje, jest tiksotropowe: nakłada się równiej, mniej kapie i mniej osiada. Digitalfire proponuje, by po ustaleniu właściwej SG zacząć od ok. 2 g na galon (w przybliżeniu 0,5 g na litr, w naszym przeliczeniu) i dostrajać ilość przy każdym rozrabianiu, bo żadna receptura nie powinna ustalać dawki na sztywno. Proponujemy najpierw rozpuścić sól w niewielkiej ilości gorącej wody. W przykładzie z Digitalfire szkliwo o SG 1,45 kapało, więc rozrzedzono je wodą do SG 1,43, a sól gorzka z powrotem nadała mu kremową konsystencję i szkliwo nałożyło się równo. Prosty sprawdzian: zamieszać, przestać i obserwować. Zżelowane szkliwo płynie jeszcze przez ok. 2 lub 3 sekundy, potem zatrzymuje się i lekko cofa.

Klej CMC (karboksymetyloceluloza) sprawia, że zawiesina jest bardziej lepka i wolniej schnie, a po wyschnięciu tworzy twardszą warstwę, która dobrze trzyma się naczynia. Ma największe znaczenie w szkliwach do malowania pędzlem i szkliwach z dużą zawartością fryty. W przykładzie z Digitalfire miesza się 3,75 g z 1000 g zawiesiny i trzeba to zrobić blenderem. Szkliwo z CMC nie zżeluje się pod wpływem soli gorzkiej, a ponieważ drobnoustroje żywią się klejem, może się zmieniać w wiadrze i zacząć nieprzyjemnie pachnieć.

Bentonit, bardzo drobna glina, pomaga utrzymać pozostałe cząstki w zawiesinie. Szkliwa do zanurzania zwykle zawdzięczają to 15–25 % surowej gliny. W recepturze ze zbyt małą ilością gliny pomaga ok. 1–3 % bentonitu; według Digitalfire szkliwo z ponad 15 % gliny nie powinno potrzebować bentonitu w ilości większej niż 1 % masy suchego szkliwa.

Płytki testowe i próby liniowe

Na początek małe ilości

Derek Au zwiększa skalę w trzech krokach: test na 50 lub 100 g, potem, jeśli się powiedzie, próba na 1–2 kg, a na koniec pracowniana porcja 5–10 kg. Według naszych szacunków test na 100 g przy SG 1,45 daje ok. 135 mL (ok. 4½ US fl oz) zawiesiny, czyli tyle, by zanurzyć kilka małych płytek w wąskim kubku.

Testy na własnej glinie

Szkliwo może wyglądać zupełnie inaczej na innej glinie lub w innym piecu: w Clay Art Center sprawdzono każde z tamtejszych szkliw o zmienionej recepturze na czterech masach ceramicznych, w wypale do stożka 6 i do stożka 10. Poradnik testowania szkliw dla początkujących firmy Potclays zaleca:

• 6–10 płytek testowych (małych kawałków do wypróbowania szkliwa) z gliny, która będzie faktycznie używana, z adnotacją, czy są wypalone na biskwit, czy całkowicie suche
• jedną zmianę naraz
• jednokrotne i dwukrotne zanurzenie, by zobaczyć szkliwo w cienkiej i grubej warstwie
• wszystkie płytki w tym samym wsadzie pieca
• oznaczenie każdej płytki przed wypałem stemplem, rytem lub kredką podszkliwną.

Proponujemy płytki stojące (płaska płytka ukrywa, jak daleko szkliwo spływa), z pasem faktury, który pokaże, jak szkliwo zmienia barwę na krawędziach, oraz z nieszkliwioną stopką. Każdą płytkę należy postawić na małej podstawce, kawałku biskwitu lub warstwie pobiałki, aby zebrać krople. Obok płytek należy umieścić stożek kontrolny, czyli mały ceramiczny stożek, który wygina się, gdy otrzyma dość ciepła, aby pokazać, ile ciepła otrzymały płytki; poradnik o wypale wyjaśnia, jak działają stożki. Każda płytka powinna dostać krótki kod, który zapisuje się przy recepturze w notatkach. Willers w artykule dla Ceramic Arts Network używa liczb i liter, a sam system zapisuje na początku zeszytu.

Próby liniowe

Próba liniowa to szereg testów, który równymi krokami przechodzi od jednej mieszanki do drugiej: od jednego szkliwa do drugiego albo od szkliwa bazowego do tego samego szkliwa z większą ilością barwnika. Derek Au na przykład zwiększa ilość tlenku żelaza w bezbarwnej bazie co 1 %. Metoda objętościowa związana z nazwiskiem Iana Curriego oszczędza czas, bo rozrabia się tylko dwie skrajne mieszanki:

1. Rozrobić oba skrajne szkliwa, A i B, w porcjach tej samej wielkości i przesiać oba.
2. Do tego, którego objętość jest mniejsza, dolać wody, aż oba będą miały dokładnie taką samą objętość.
3. Zamieszać oba, a następnie odmierzyć strzykawką składniki każdej mieszanki do osobnego, ponumerowanego kubka.
4. Zamieszać zawartość każdego kubka i zanurzyć w nim płytkę.

W naszym przykładzie A to 100 g bezbarwnej bazy, a B to taka sama baza z dodatkiem 4 g tlenku żelaza czerwonego (dodatek 4 %). Każdy mililitr B zawiera tyle samo bazy co mililitr A, a do tego żelazo, więc kolejne kubki przechodzą od braku żelaza do 4 % co 1 %. Każda skrajna mieszanka daje do próby 100 mL, a według naszych szacunków porcja 100 g to pokrywa.

Metoda wymaga starannych obliczeń, dobrze wymieszanych skrajnych szkliw o jednakowej gęstości względnej i dokładnej wagi. Derek Au miesza też według masy zamiast objętości. Próba trójskładnikowa robi to samo z trzema skrajnymi mieszankami, rozmieszczonymi na trójkącie.

Gdy któryś krok wygląda obiecująco, przycisk Zapisz jako kopię na stronie receptury zachowa go jako osobną recepturę, a oryginał pozostawi bez zmian.

Prowadzenie dokumentacji

Willers dobrze ujmuje cel: „tyle informacji, by móc powtórzyć uzyskane wyniki albo ich uniknąć”. Przed rozpoczęciem należy zapisać, co ma zostać przetestowane, a przy rozładunku pieca – wyniki. Potclays dodaje do tego sposób nakładania, grubość warstwy, masę ceramiczną i pełny przebieg wypału, z rampami, przetrzymaniami i chłodzeniem. Rampa to szybkość grzania lub chłodzenia, np. 60 °C (108 °F) na godzinę, a przetrzymanie utrzymuje piec w jednej temperaturze przez określony czas. Należy zapisywać numery partii, użytą wodę i każdą zamianę surowca: po zamianie skalenia w Clay Art Center trzeba było skorygować mniej więcej połowę tamtejszych szkliw.

W aplikacji Glazecalc zapisana receptura przechowuje samą recepturę. Dziennik wypałów rejestruje każdy wypał: piec, datę, godziny, temperatury, stożki i uwagi. W notatkach mieści się cała reszta, np. powyższy zapis porcji i to, co pokazała każda płytka.

Źródła

• Glazy: Raw materials
• Glazy: Specific gravity
• Digitalfire: Specific gravity
• Digitalfire: Epsom salts
• Digitalfire: CMC gum
• Digitalfire: Dipping glaze
• Digitalfire: Bentonite
• Digitalfire: Water solubility
• Digitalfire: Gerstley Borate
• Digitalfire: Mahavir potash feldspar
• Digitalfire: Flint
• Clay Art Center: The end of an era, the extinction of Custer feldspar
• Berkeley Potters Studio: What the flux, November 2023
• New Mexico Clay: Gerstley Borate Original
• Ceramic Arts Network: Glaze chemistry 101, a quick course on mixing ceramic glazes (Zakin)
• Ceramic Arts Network: How to keep good records when testing ceramic glazes (Willers)
• Ceramic Arts Network: 8 ways to apply glaze (Hopper)
• Derek Au: Mixing test glazes
• Derek Au: Digital scales for weighing glazes
• Derek Au: Triaxial testing
• UT Austin ceramics wiki: How to mix glazes
• Potclays: The beginner's guide to glaze testing
• Potclays: Glaze hydrometer
• Potterycrafts: Nordic Blue Mist powder glaze
• HSE: Glaze and colour preparation (CR1)
• Valentine Clays: Flint technical data sheet
• Ceramic Arts Daily forum: Ian Currie test tiles