Het grootste gevaar: stof

Het grootste gevaar op lange termijn bij het werken met glazuur is stof, vooral respirabel kristallijn silica: deeltjes kwarts of cristobaliet (kristalvormen van silica) die klein genoeg zijn om diep in de longen te komen. Kristallijn silica kan ongeveer 10 tot 60% van het droge gewicht van een glazuur uitmaken, en de meeste kleien (behalve kaolien) en veel veldspaten bevatten ook fijn kwarts. Volgens de Britse Health and Safety Executive (HSE) is dit stof “zeer fijn en onzichtbaar bij normale verlichting”, dus een ruimte die er schoon uitziet, is geen bewijs dat de lucht het ook is.

Wordt het langere tijd ingeademd, dan kan het silicose (stoflong) veroorzaken, een longziekte die de HSE “ernstig en onomkeerbaar” noemt en die “blijvende invaliditeit en een vroege dood kan veroorzaken”. Het kan ook COPD veroorzaken (chronische obstructieve longziekte: langdurige bronchitis en longemfyseem), die door roken erger wordt. Het IARC, het agentschap voor kankeronderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie, plaatst ingeademd kristallijn silica in groep 1, “kankerverwekkend voor de mens”.

Silica wordt in de oven geen damp, en van nat glazuur gaat geen gevaar bij inademing uit, tenzij het wordt gespoten: spuitnevel bevat silica en droogt op tot stof (zie Spuiten, hieronder). Voorzichtigheid is nodig zolang het materiaal droog is: bij het openen van zakken, het afwegen, het in water roeren van poeder, en het opruimen van druppels, overspray en glazuurresten die weer tot stof zijn opgedroogd.

Grenswaarden

Regels voor de werkplek leggen een grenswaarde vast: de grootste hoeveelheid silica die een werknemer mag inademen, gemiddeld over een werkdag van 8 uur, in milligram (mg) of microgram (µg, duizendsten van een milligram) per kubieke meter lucht.

Grenswaarden op de werkplek voor respirabel kristallijn silica (gemiddelde over 8 uur)
RegioGrenswaardeOpmerkingen
Verenigde Staten0,05 mg/m³ (50 µg/m³)De grenswaarde van OSHA. Werkgevers moeten vanaf 25 µg/m³, het “actieniveau”, maatregelen gaan nemen.
Verenigd Koninkrijk0,1 mg/m³De blootstelling moet daarnaast “zo laag als redelijkerwijs haalbaar” worden gehouden.
Europese Unie0,1 mg/m³Bindende grenswaarde (Richtlijn 2017/2398). Sommige lidstaten stellen lagere vast.
Australië0,05 mg/m³Sinds juli 2020. In juni 2026 steunden de meeste ministers een verlaging naar 0,025 niet.
Nieuw-Zeeland0,025 mg/m³Sinds 2023. De normen van WorkSafe zijn aanbevelingen, geen wettelijke grenswaarden.

Sommige pagina’s noemen 0,025 mg/m³ voor Australië, maar de officiële grenswaarde is nog steeds 0,05. Hoe dan ook blijft het advies hetzelfde: houd de hoeveelheid stof zo laag als u kunt.

Verschillende EU-lidstaten stellen lagere grenswaarden vast dan de EU. De grenswaarde waar u woont, de wet die haar vastlegt en de nationale instantie voor veiligheid op het werk:

De grenswaarde op de werkplek voor respirabel kristallijn silica, als gemiddelde over 8 uur: Nederland (gecontroleerd op 8 oktober 2026)
Kwarts en cristobaliet0,075 mg/m³

Een bindende grenswaarde. Vastgelegd in Arbeidsomstandighedenregeling, bijlage XIII. Lager dan de bindende EU-grenswaarde van 0,1 mg/m³.

De nationale instantie voor veiligheid op het werk: Nederlandse Arbeidsinspectie.

Gecontroleerd aan de hand van: wetten.overheid.nl, nlarbeidsinspectie.nl.

Dit zijn grenswaarden voor de werkplek. Ze verplichten werkgevers, dus niemand controleert een pottenbakker die alleen thuis werkt, al vallen gedeelde ateliers en scholen met personeel er meestal wel onder (controleer de regels die bij u gelden). Thuis is het stof hetzelfde, en de grenswaarden laten de orde van grootte van het gevaar zien: 25 tot 100 miljoenste gram in elke kubieke meter lucht, gemiddeld over een dag.

Bijna niemand heeft het stof in hobbyateliers gemeten, dus we stellen voor elk werk met droog poeder als stoffig werk te behandelen.

De belangrijkste gewoonten

De meeste bescherming komt van gewoonten, niet van uitrusting. Het advies van de HSE voor pottenbakkerijen begint bij het vermijden van poeder en werkt van daaruit stap voor stap verder.

Vermijd poeder waar het kan

  • Koop kant-en-klaar nat glazuur als dat bij uw werk past. De eerste suggestie van de HSE is “Koop glazuur waar mogelijk gebruiksklaar in”, of in korrelvorm of als aangemaakt glazuur.
  • Kies veiligere recepten. De HSE stelt “glazuren die minder kristallijn silica bevatten” voor. Digitalfire stelt voor ongefrit bariumcarbonaat te vervangen door een fritte (in een fabriek gemaakt glas, tot poeder gemalen, dat veel minder oplost dan ongefritte grondstoffen), en grote hoeveelheden mangaan, kobalt of nikkel voor zwart door een pigment (een fabrieksmatig gemaakte keramische kleur).

Als u toch poeder gebruikt

  • Schep voorzichtig. De HSE zegt: “Stort/schep voorzichtig uit zakken”, en raadt grote, diepe bakken af, zodat het stof minder ver valt.
  • Houd de deksels dicht wanneer een bak niet in gebruik is, ook tussen de weegschaal en de emmer.
  • Werk uit de tocht. Weeg af uit de buurt van deuren, ramen en looproutes, en houd andere mensen buiten de ruimte.
  • Doe poeder bij water. We stellen voor eerst het water in de emmer te doen en het poeder er voorzichtig aan toe te voegen, in plaats van water op een droge hoop te gieten. Dit is gangbare praktijk, geen regel uit de bronnen.
  • Roer met een roerstok, niet met uw handen, en draag handschoenen.
  • Houd het nat. Ruim nat gemorst materiaal op “zodat het niet opdroogt”, en bewaar natte resten in goed afgesloten bakken.
  • Let op de zakken. Op de buitenkant van zakken zit stof. Rol lege zakken voorzichtig op en stop ze in een zak voordat u ze weggooit.
  • Bewaar poeders afgedekt, van de vloer af en uit de buurt van plekken waar mensen lopen.

Een verstandige volgorde

  1. Koop kant-en-klaar nat glazuur en sla het poeder over.
  2. Maak het glazuur van poeder aan onder een afzuigkap, of buiten bij windstil weer, uit de buurt van andere mensen; draag in beide gevallen een stofmasker.
  3. Binnen zonder afzuigkap: een stofmasker, voorzichtig scheppen, deksels dicht en meteen nat schoonmaken.

Deze volgorde is ons voorstel, gebaseerd op het uitgangspunt van de HSE om eerst poeder te vermijden. Afwegen en aanmaken stap voor stap leest u in Een glazuur aanmaken.

Adembescherming

Een adembeschermingsmasker is een masker dat is gecertificeerd om fijne deeltjes te filteren uit de lucht die u inademt. Het werkt alleen als het goed op uw gezicht sluit, en het is een aanvulling op goede gewoonten, geen vervanging.

Klassen per regio

Klassen van adembeschermingsmaskers met deeltjesfilter per regio (grove equivalenten voor glazuurstof)
RegioGewone klasseHogere klasseWaar u op let
Verenigde StatenN95P100NIOSH-goedkeuring op het masker of de verpakking
Verenigd Koninkrijk en EUFFP2FFP3EN 149 op wegwerpmaskers; EN 140 halfgelaatsmaskers met EN 143 P2- of P3-filters
Australië en Nieuw-ZeelandP2P3AS/NZS 1716

De hogere klasse filtert een groter deel van de fijne deeltjes. Bronnen verschillen over wat een Australische P3 filtert (minstens 99% of minstens 99,95%), dus koop de gecertificeerde klasse die in uw regio wordt verkocht. Een herbruikbaar halfgelaatsmasker (dat neus en mond bedekt, met vervangbare filters) met P100-filters (P3 buiten de VS) is een veelgemaakte keuze in ateliers.

Pasvorm en afdichting

Een masker dat lekt, laat stof langs de randen binnen, welke klasse het ook heeft. HSE waarschuwt dat stoppels en baarden “het onmogelijk maken een goede afdichting te krijgen”.

  • Scheer u kort voordat u gaat werken. Adviezen verschillen over hoe recent “gladgeschoren” moet zijn. Een Britse maker, die HSE aanhaalt, zegt: geschoren binnen 8 uur voordat u met werken begint. De Australische en Nieuw-Zeelandse norm voor de fittest vraagt om een scheerbeurt vóór een fittest, “bij voorkeur binnen 12 uur”. Wie zich kort voor het werk scheert, voldoet aan beide.
  • Als u een baard houdt, heeft een losjes zittende aangeblazen adembescherming (PAPR: een kap of helm met een ventilator die gefilterde lucht toevoert) geen afdichting op het gezicht nodig.
  • Kies de juiste maat. Een slechte pasvorm is een belangrijke oorzaak van lekken. Werkplekken gebruiken een fittest (pasvormcontrole), een controle of een bepaald masker sluit op een bepaald gezicht. Thuis stellen we voor de aanwijzingen van de maker te volgen om de afdichting te controleren telkens als u het masker opzet.

Naar onze mening doet de pasvorm er meer toe dan de klasse: een goed passende N95, FFP2 of P2 doet het meestal beter dan een los zittende P100.

Wanneer u er een draagt

HSE zegt dat adembescherming “normaal niet nodig is” waar wegen en mengen gebeuren in een geventileerde omkasting, maar “nodig kan zijn voor onderhoud en schoonmaak”. De meeste ateliers thuis hebben geen omkasting, dus we stellen voor er een te dragen (minstens N95, FFP2 of P2; P100, FFP3 of P3 is beter) wanneer u:

  • zakken opent of poeder uitgiet;
  • poeders afweegt en in water roert;
  • gedroogd glazuur of biscuit schraapt, schuurt of slijpt;
  • droog opruimt, of een stofzuiger leegmaakt;
  • glazuur spuit (in een cabine: zie hieronder).

Wat geen adembescherming is

  • Chirurgische mondkapjes, stoffen mondkapjes en eenvoudige stofkapjes (“nuisance dust”-maskers) zonder NIOSH-, EN 149- of AS/NZS 1716-markering. We zouden er niet op vertrouwen voor glazuurstof.
  • Een adembeschermingsmasker met deeltjesfilter “beschermt niet tegen gassen, dampen” (OSHA), dus het doet niets tegen ovendampen.
  • Zorg goed voor het uwe: OSHA merkt op dat een vuil of verkeerd gebruikt masker “een gevaar kan worden”. Bewaar het schoon, uit de buurt van stoffige werkkleding.

Schoonmaken, kleding en handen

Stof dat neerslaat op vloeren, werkbanken en kleding, komt telkens weer in de lucht als het in beweging wordt gebracht. Na voorzichtig werken met poeder is nat schoonmaken de nuttigste gewoonte die u kunt hebben.

Nat schoonmaken

  • Dweil en neem af met water. De University of Utah raadt aan vloeren en werkvlakken dagelijks nat te dweilen en af te nemen, en de HSE vraagt werkplekken aan het eind van elke dag alles nat schoon te maken. Thuis stellen we voor na elke keer aanmaken af te nemen en te dweilen.
  • Veeg en borstel nooit droog, en gebruik nooit perslucht. OSHA verbiedt dit waar het de blootstelling vergroot, en de HSE zegt stof nooit van huid of kleding te borstelen of te blazen.
  • Zuig alleen met een machine die gemaakt is voor fijn, gevaarlijk stof: HEPA in de VS (een filter dat minstens 99,97% van de deeltjes van 0,3 µm doorsnede tegenhoudt), of minstens stofklasse M in het VK en de EU. Kijk elders naar een gelijkwaardige klasse. Gewone werkplaats- en huishoudstofzuigers hebben zo’n klasse niet, en wij zouden ze niet gebruiken, omdat fijn stof erdoorheen kan gaan en via de uitblaasopening weer naar buiten kan komen. Draag uw stofmasker als u er een leegt.

Kleding, eten en handen

  • Draag kleding die u alleen in het atelier gebruikt, van een dicht geweven materiaal dat geen stof vasthoudt, en was die vaak (Utah stelt wekelijks voor), apart van de andere was. De HSE merkt op dat stoffige kleding u ook na het werk blijft blootstellen, dus we stellen voor dat u zich omkleedt voordat u de rest van het huis in gaat.
  • Niet eten, drinken of roken in het atelier. Zoals Digitalfire het zegt: “men zou bij het koffiezetten bariumcarbonaat niet met suiker moeten verwarren”. Zet op elke bak een etiket.
  • Was uw handen voordat u eet, drinkt, rookt of naar het toilet gaat, en maak ook onder uw nagels schoon. Gebruik warm water en milde zeep in plaats van een schurend reinigingsmiddel.

Hoe u stof en grondstoffen buiten het bereik van kinderen en huisdieren houdt, leest u in Vergiftig uw gezin niet.

Bronafzuiging en spuiten

Bronafzuiging

Bronafzuiging (LEV) vangt stof op waar het ontstaat: een kap of omkasting boven het werk, met een ventilator die de lucht van uw gezicht wegzuigt en het gebouw uit voert. Bij het afwegen ontstaat het meeste stof, dus beschrijft de HSE een afgesloten weegplek met een kleine open voorkant, en Digitalfire een kap met sleuven boven de weegschaal. Als u zo’n afzuiging hebt, geldt het advies van de HSE voor werkplekken:

  • houd haar uit de buurt van deuren, ramen en looproutes, want tocht maakt haar werking teniet;
  • laat schone toevoerlucht binnen (verse lucht die vervangt wat de ventilator afvoert, via een kier onder de deur, een raam of een luchtinlaat);
  • voer de afgezogen lucht naar buiten af, uit de buurt van deuren, ramen en luchtinlaten;
  • controleer voordat u begint of ze aanstaat en werkt.

Geen enkele bron geeft cijfers voor de luchtstroom van een afzuigkap in een hobbyatelier. Zonder kap vertrouwt u op voorzichtig werken, een stofmasker en nat schoonmaken.

Spuiten

De HSE waarschuwt dat spuiten “nevels met RCS kan veroorzaken” (respirabel kristallijn silica), en dat “glazuurnevels snel opdrogen en tot stof worden”. Elke bron die we vonden, zegt alleen te spuiten in een spuitcabine met afzuiging.

  • De HSE wil een afgezogen omkasting en, “waar mogelijk, een spuitcabine met waterwand”, die de overspray in water opvangt.
  • Gebruik een draaitafel in de cabine, draag nitrilhandschoenen en een stofmasker, en maak de cabine en het filter schoon voordat de overspray opdroogt.
  • Biscuit voor het glazuren met een kwast afstoffen maakt ook stof; we stellen voor in plaats daarvan een vochtige spons te gebruiken.

Hebt u geen spuitcabine met afzuiging, spuit dan niet. Breng het glazuur in plaats daarvan aan met de kwast of door dompelen: de HSE noemt kwasten en dompelen als manieren om minder silica in de lucht te krijgen.

Afzuiging van de oven

Wat er bij een stook vrijkomt

Bij elke stook komen dampen vrij, zelfs met gewone klei. Er komen water en kooldioxide vrij, met “een beetje koolmonoxide” uit verbrandend organisch materiaal, en Dave Finkelnburg noemt in Ceramics Monthly de kans op koolmonoxide “het meest acute gevaar”. Koolmonoxide (CO) is een gas dat het lichaam zuurstof ontneemt, met vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid als gevolg. Zwavel in ball clay en steengoedklei geeft de biscuitstook zijn geur van rotte eieren, en zwaveldampen branden in de ogen, de neus en de longen.

Glazuurgrondstoffen voegen daar meer aan toe. Sommige metaaloxiden vormen dampen, “met name koper, zink, mangaan”, die metaaldampkoorts kunnen veroorzaken, een ziekte met koude rillingen en koorts. Lood “verdampt bij lagere temperaturen”, en vloeispaat, kryoliet en lepidoliet geven fluorverbindingen af. Niemand heeft metingen aan hobbyovens gepubliceerd, dus we stellen voor de oven bij elke stook te ontluchten.

Onderafzuiging

Een onderafzuiging is een kleine ventilatorunit die op de oven wordt aangesloten. Ze zuigt een beetje lucht uit de oven, verdunt die met lucht uit de ruimte en voert ze via een afvoerkanaal naar buiten, zodat dampen worden afgevangen voordat ze de ruimte bereiken. Ovenfabrikant Skutt zegt dat alle ovenfabrikanten er een aanraden.

  • Ze heeft toevoerlucht nodig. De EnviroVent 2 van Skutt voert elke minuut 140 kubieke voet (ongeveer 4 m³) lucht naar buiten af, en er moet evenveel weer binnenkomen.
  • Ze voert “alleen gevaarlijke dampen af, geen warmte” (Skutt), en zou los van de verwarming en koeling van het gebouw moeten werken.
  • Voer de lucht naar buiten af, uit de buurt van ramen, deuren en luchtinlaten. Finkelnburg raadt een trommelventilator (centrifugaalventilator) aan, geen schroefventilator.
  • Sommige plaatselijke voorschriften eisen een ovenafzuiging, dus controleer wat bij u geldt.

Een afzuigkap (een kap boven de oven) is het alternatief. Die zuigt ontsnappende dampen samen met veel lucht uit de ruimte aan, maar haalt niets uit de oven zelf, en heeft ook toevoerlucht nodig.

Een plek voor de oven

  • We stellen voor de oven in een garage, schuur of aparte ovenruimte te zetten in plaats van in een woonruimte, en in een ruimte die u kunt afsluiten voor kinderen en huisdieren, zoals Skutt aanraadt.
  • Veiligheidsafstanden. De bronnen verschillen: Skutt schrijft minstens 18 inch (46 cm) voor tot elke muur en elk brandbaar materiaal (alles wat kan branden), terwijl CIRMA, een verzekeraar in Connecticut, 3 voet (0,9 m) voorstelt tot alles wat brandbaar is. Volg de handleiding van uw oven; hebt u die niet, houd dan 18 inch afstand tot muren en 3 voet tot alles wat kan branden.
  • Vloer. Gebruik een onbrandbare vloer, zoals beton of keramische tegels, nooit hout, tapijt of vinyl. Houd timmerhout, papier en oplosmiddelen uit de buurt van de oven.
  • Elektriciteit. CIRMA raadt aan: een eigen groep (in België: een aparte kring), geen verlengsnoeren of overspanningsbeveiligingen, tussen twee stoken de stekker uit het stopcontact, en een brandblusser binnen 25 voet (7,6 m).
  • Warmte in de ruimte. Skutt zegt de ruimte onder 38 °C (100 °F) te houden, anders kan de regelaar de oven uitschakelen. Omdat de afzuiging geen warmte afvoert, kan een kleine ruimte ook een ventilator nodig hebben. Zorg dat sprinklerkoppen en warmtemelders niet direct boven de oven zitten.
  • CO-melder. We vonden geen regel die er een verplicht voor een elektrische oven, maar verbrandend organisch materiaal maakt CO, dus een melder in de ovenruimte en de ruimten ernaast is een verstandige, goedkope stap (zie Vergiftig uw gezin niet).

Een rakustook geeft veel rook en CO; Utah raadt aan die buiten te doen, uit de buurt van luchtinlaten en ramen. Over het stoken zelf leest u meer in Een eenvoudige oven stoken.

Grondstoffen die de meeste zorg vragen

De meeste glazuurgrondstoffen, waaronder silica, klei, veldspaten en fritten, vormen vooral een stofgevaar, dat de gewoonten hierboven beheersen. Een kortere lijst is op zichzelf giftig, door inademen, inslikken of huidcontact. Digitalfire voegt eraan toe dat pigmenten doorgaans veel veiliger zijn dan ruwe oxiden, en dat “onevenwichtige glazuren die giftige metalen afgeven van alle grondstoffen kunnen worden gemaakt”: voedselveiligheid hangt af van het hele recept, niet van één ingrediënt.

Een IARC-groep is een kankerclassificatie: groep 1 betekent “kankerverwekkend voor de mens”, groep 2A “waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens”, groep 2B “mogelijk kankerverwekkend voor de mens”, en groep 3 “niet te classificeren wat betreft kankerverwekkendheid voor de mens”, wat betekent dat er te weinig bewijs is om het een of het ander te beoordelen.

Glazuurgrondstoffen die extra zorg vragen
GrondstofGevaarVoorzorg
Loodverbindingen en loodfritten“Zeer giftig bij inademen of inslikken”; verdampen in de oven bij lagere temperaturen dan de meeste glazuurgrondstoffen.Vermijden; Digitalfire zegt: alleen deskundigen. Ga ervan uit dat elk glazuur dat niet als “loodvrij” of “zonder lood” is geëtiketteerd, lood bevat.
BariumcarbonaatOnoplosbaar in water maar lost op in maagzuur; werkt in op hart en spieren (onregelmatige hartslag, laag kalium).Een bariumfritte of strontium waar het recept dat toelaat; adembeschermingsmasker; geëtiketteerde verpakking.
MangaandioxideStof of damp kan manganisme veroorzaken, een ziekte van het zenuwstelsel die lijkt op de ziekte van Parkinson, meestal na 1 tot 3 jaar blootstelling. Damp kan metaaldampkoorts veroorzaken.Zwarte pigmenten in lage percentages in plaats daarvan; ontlucht de oven.
Kaliumdichromaat en chroomoxideChroom(VI), zoals in dichromaat, is IARC-groep 1. Die indeling geldt niet voor chroom(III), zoals in chroomoxide.Vermijd dichromaat. Wij beschouwen chroomoxide als veel minder gevaarlijk, maar houd het stof laag.
KobaltOplosbare kobalt(II)-zouten IARC 2A; kobalt(II)oxide 2B; zwart Co₃O₄ groep 3. Kobaltcarbonaat is in de EU ingedeeld als: kan kanker veroorzaken bij inademing, kan de vruchtbaarheid schaden en wordt ervan verdacht genetische schade te veroorzaken (H350i, H360F, H341).Houd stof laag; pigmenten voor zwart.
NikkelverbindingenStaan op de lijst van de University of Utah van bekende of waarschijnlijke kankerverwekkende stoffen voor de mens.Pigmenten in plaats van hoge percentages.
Cadmium en seleen, ruw of in pigmentenCadmiumverbindingen staan op de lijst van Utah van bekende of waarschijnlijke kankerverwekkende stoffen voor de mens.“Alleen door deskundigen” (Digitalfire); lees het veiligheidsinformatieblad van elk pigment.
Antimoon en vanadiumDriewaardig antimoon (zoals in antimoontrioxide) IARC 2A; vanadium “zeer giftig bij inademen”.Vanadium alleen voor deskundigen; houd antimoonstof laag.
Koper en zinkOvendampen kunnen metaaldampkoorts veroorzaken; ruw zinkoxide wordt “over het algemeen niet als gevaarlijk beschouwd”.Ontlucht de oven.
Lithiumcarbonaat“Zeer giftig bij inademen”. Een Europees deskundigencomité concludeerde dat het de vruchtbaarheid, het ongeboren kind en kinderen die borstvoeding krijgen kan schaden; formele vaststelling was niet bevestigd toen we het nakeken.Handschoenen en adembeschermingsmasker; buiten bereik van kinderen. We stellen voor tijdens een zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding extra voorzichtig te zijn.
Borax en boorzuurIn de EU ingedeeld als “kan de vruchtbaarheid schaden; kan het ongeboren kind schaden”.Handschoenen; boor uit een fritte waar u kunt.
Soda, potas, alkalische veldspatenHuidirriterend.Handschoenen.
Fluorspaat, cryoliet, lepidolietGeven fluorgassen af tijdens het stoken; fluorspaat irriteert ook de huid.Ontlucht de oven naar buiten; handschoenen.
TalkIARC 2A sinds juli 2024; talk die met asbest is verontreinigd, telt als asbest, groep 1.Plaatvormige (niet vezelige), asbestvrije talk; controleer het veiligheidsinformatieblad.

Borax, boorzuur, soda en potas lossen op in water, dus we beschouwen ze als de stoffen die het waarschijnlijkst via een beschadigde huid worden opgenomen of via ongewassen handen worden ingeslikt.

Als een recept ruw bariumcarbonaat, veel mangaan of een loodhoudende of cadmiumhoudende grondstof vraagt, zoek dan een versie die in plaats daarvan een fritte of een pigment gebruikt. Glazecalc kan de chemie van het origineel en de vervanging vergelijken; test daarna het nieuwe glazuur.

Handschoenen, huid en ogen

Huid

  • Draag handschoenen bij nat of droog glazuur; volgens Utah “moeten ze gedragen worden”. De HSE noemt nitril voor het spuiten. Geen enkele bron vergeleek materialen voor handschoenen, dus we stellen nitril voor bij al het werk met glazuur.
  • Beschermcrèmes zijn geen handschoenen. De HSE: “‘Beschermcrèmes’ zijn geen ‘vloeibare handschoenen’”.
  • Silicastof en nat werk veroorzaken allebei contacteczeem (rode, pijnlijke, gebarsten huid), en via een gebarsten huid komen grondstoffen naar binnen. Was u met warm water en milde zeep, en gebruik een crème voor na het werk.
  • Dek wondjes af. Van bariumverbindingen bijvoorbeeld wordt aangenomen dat ze niet door een gave huid gaan, maar door een beschadigde huid kunnen ze dat wel.

Ogen

  • Draag een veiligheidsbril bij het slijpen van geglazuurde stukken. We stellen er ook een voor bij het uitstorten van poeders.
  • In een hete oven kijken. Ovens geven infraroodstraling af (warmte die u niet kunt zien) die “grauwe staar kan veroorzaken”. De aanbevolen beschermingsniveaus van brillen met IR-filter verschillen: 1,7 tot 3,0 (University of Utah) en 2,0 tot 5,0 (University of Calgary). Beschermingsniveau 3 valt binnen beide; kies donkerder als u vlekken in uw gezichtsveld ziet.

Een veiligheidsinformatieblad lezen

Een veiligheidsinformatieblad (VIB; in het Engels SDS, op oudere bladen MSDS) is het document van de leverancier over de samenstelling, de gevaren en de hantering van een product. Elke grondstof en elk glazuur uit de handel zou er een moeten hebben; kijk op de productpagina of vraag het de leverancier. Het heeft 16 rubrieken, en twee zijn het belangrijkst:

  • Rubriek 2, Identificatie van de gevaren: de indeling, een signaalwoord zoals “Gevaar”, gevarenpictogrammen (kleine waarschuwingssymbolen) en gevarenaanduidingen.
  • Rubriek 8, Maatregelen ter beheersing van blootstelling/persoonlijke bescherming: grenswaarden, de nodige technische maatregelen (ventilatie en afzuiging) en de te dragen beschermingsmiddelen.

Gevarenpictogrammen en gevarenaanduidingen komen uit het GHS (Globally Harmonized System), het internationale systeem voor het etiketteren van chemische stoffen. Borax draagt bijvoorbeeld het gevarenpictogram GHS08 (gezondheidsgevaar), het signaalwoord “Gevaar” en de gevarenaanduiding H360FD, “Kan de vruchtbaarheid schaden. Kan het ongeboren kind schaden.” Voor zover wij weten, gebruiken veiligheidsinformatiebladen in het VK, de EU, Australië en Nieuw-Zeeland dezelfde 16 rubrieken.

  • Controleer de vorm van silica. De HSE waarschuwt dat kristallijn silica “ten onrechte als ‘amorf silica’ kan worden aangeduid”.
  • “Niet ingedeeld” is niet “onschadelijk”. Een kant-en-klaar glazuur zonder gevarenpictogrammen geeft droog nog steeds silicastof.

Deze gids brengt gepubliceerd advies samen, maar vervangt niet het veiligheidsinformatieblad van een grondstof, de handleiding van uw oven of de regels die bij u gelden. Wijken die af van wat u hier leest, volg ze dan.

Officiële adviezen per regio

Dit zijn de primaire bronnen die het meest de moeite waard zijn om te lezen. De meeste zijn geschreven voor werkplekken, maar hun adviezen zijn goed toe te passen in een thuisatelier.

Bronnen